XVI. mendeko gizartean juduak jazarriak ziren
baita Venezian, Europako hiri-estatu indartsuen eta liberalenean ere.
Legez, juduak alde zahar harresituan ("geto") bizitzera derrigortuak ziren.
Ilunabarraren ostean ateak ixten zitzaizkien, guardia kristauen zaintzapean.
Egun argiz, ghettotik ateratzen zirenean, gizonek kapelu gorria jantzi behar zuten,
juduak zirela adierazteko.
Lukurari!
Juduek debekatua zuten ondasunik izatea. Beraz, lukurreria praktikatzen zuten:
dirua maileguan uztea, interesarekin. Hau kristauen arauen kontrakoa zen.
Veneziar sofistikatuek ezikusiarena egiten zuten, baina juduak gorroto zituzten fanatikoek, ez.
"Har dezagun gizon zintzo bat, zuzenbidez eta justiziaz jokatzen duena
ez du mailegurik lukurreriaz edo interesak kobratzeko egiten;
ez du esku hartzen bidegabekerian eta alderdikeriarik gabe epaitzen du auzietan;
nire legeen arabera ibiltzen da
eta nire erabakiak betetzen, leial jokatuz.
Honelakoa gizon zintzoa da;
beraz, bizi egingo da.
Baina mailegua lukurreriaz egin eta interesak kobratzen baditu,
biziko al da? Ez, ez da biziko.
Gauza higuingarri horiek guztiak egin dituenez,
hil egingo da", hori dio Jaunak.
Eta halere, lapurretatik bizi zarete!
Antonio.
Lukuraria lapurra da,
urkatuta amaitu beharko luke!
Jaungoikoaren aginduak
hankapean hartzen dituzue!
Antonio.
Bassanio?
Lorenzo jauna.
Jessica...
Egiaz, nik ez dakit zergatik naizen honen goibel.
Gogait eraginda nau honek,
eta zuok ere gogaitzen zaituzte,
eta goibeltasun txatxu hau dela eta neure burua ere ia ez dut ezagutzen.
Zure gogoa itsasoan dabil balantzaka.
Jauna: nik horrelako gal-irabazirik banitu hortik zehar,
nire afektuak urrun litzazke, nire itxaropenekin batera.
Belar lehorra haizatuko nuke, haizea nondik jotzen duen ikusteko,
mapak miatuko nituzke, kai eta itsas-bide bila,
eta nire ondasunei galbidea lekarkien
edozeren beldurrak goibelduko ninduke.
Zopa beroari putz egiteak ere,
itsasoko galernak gogoraraziz gaixotuko ninduke.
- Sinets egidazue: ez. - Bada, orduan maiteminez zaude.
Ez, ez, ez.
Hori ere ez?
Orduan, pozik ez zaudelako zaude goibel.
Hor dator ene jaun Bassanio.
- Egun on jaunak. - Ene jaun onak...
- ...noiz egingo dugu barre? - Konponduko gara.
- Bassanio. - Antonio.
Elkar topo egin duzuenez, utziko zaituztegu.
Ez duzu itxura onik, Antonio jauna.
Munduari errespetu gehiegi diozu.
Gogo gehiegiz erosten duenak, azkenean galtzen du.
Graziano, nik mundua den bezala hartzen dut.
Bakoitzak bere papera duen antzokia;
eta nire papera goibela da.
Zatoz, Lorenzo.
Zuretzako nire hitzak bazkal ondoan amaituko ditut.
Agur.
Grazianok huskeri asko esaten ditu.
Venezia osoan beste inork baino gehiago.
Eta?
Esan iezadazu orain.
Gaur esateko zenidana.
Antonio, badakizu nire ondasunak alferrik gastatu ditudala.
Nire ardurarik handiena zorrak kitatzea da,
nire gaztetasun eroan
asko utzi baititut.
Beste inori baino zorrago dizut zuri: bai dirutan, bai maitasunetan.
Eta zureganako maitasunez, nire plan guztiak iragarriko dizkizut.
Nola ordaindu zor dudan guztia!
Iragar iezazkidazu, Bassanio ona.
Eta zure asmoak,
zu bezala
gizalegezkoak badira, ez izan beldurrik:
nire sakela, buru,
ondasun guztiak
zure zerbitzura daude.
Bada Belmonten dama bat, jaraunsle aberatsa,
liraina baino lirainagoa,
eta are gehiago,
bertute onez jantzia.
Behin baino gehiagotan, bere begietatik
mezu isilak hartu ditut.
Portia du grazia.
Katonen alaba, Brutoren Portiaren mailakoa,
bere balioa munduan ezaguna da. Lau haizeek dakartzate
alde guztietatik haren senar izan nahi luketen handikiak.
Ene Antonio!
Nik haietako edonorekin norgehiagoka aritzeko erarik banu,
zalantza barik lortuko nuke.
Badakizu nire ondasun guztiak itsasoan direla.
Orain ez dut dirurik,
ez eta zerbait lortzeko ondasunik ere.
Beraz, aurrera: zoaz,
eta zirika ezazu, ea nire kredituak Venezian zerbaitetarako balio dizun.
Azken muturreraino xukatuko dugu,
zu Belmontera eramateko,
Portia liraineraino.
Benetan diotsut, Nerissa:
mundu handi honetaz nekatua nago.
Horrela egongo zinateke, zure ezbeharrak
zure ondasunak adinakoak balira.
Baina ikusten dudanez, gehiegi dutenak
ezer ez dutenak bezain gaixorik daude.
Egiteko ona zer den jakitea bezain erraz balitz egitea,
ermitak eliza litzazke, eta txabolak jauregi.
Baina arrazonamendu honek ez dit laguntzen senarra hautatzeko.
Ai ene, hautatu!
Nik ezin dut inor hautatu, ezta inori ezetzik eman.
Horrenbesterako lotu al du aita zenaren nahiak alaba biziarena?
Nerissa, ez ote da benetan gogorra nik bat ezin hartu,
eta besteei ezetz ezin esan ahal izatea?
Zure aita beti bertutetsua izan zen,
eta gizon santuek heriotza aldian inspirazio onak izaten dituzte.
Beraz, hark asmatutako loteria,
urre, zilar eta berunezko hiru kutxa hauetan,
igartzen duenak irabaziko zaitu.
Baina ez du igarriko
zuk maite duzunaz beste inork.
Bai horixe.
Baina zure bihotzean nolako berotasuna diezu zure esku-bila etorri direnei?
Aipa iezazkidazu, arren.
Nolakoak diren nire ahotik entzun ahala,
zeuk ebatzi nire bihotzaren eurenganako lerak.
Zer diozu Monsieur Le Bon frantziar jaunari buruz?
Alajainkoa!
Jaungoikoak egina da eta, gizontzat hartu beharko dugu.
Badakit inori barre egitea bekatua dela, baina... hura?
Zer diozu Falconbridge, baroi gazte ingelesari buruz?
Nolako jantziak!
Eta Saxoniako Dukearen ilobaz?
Goizez edan gabe denean, txarra,
eta arratsaldez edanda denean, txarrago.
Nerissa!
Itxaron!
Hautatzera jarri baledi, eta zuzenezko kutxa hautatu,
eta zuk halere senartzat hartu ez, ez zenuke egingo zure aitaren guraria.
Hori dela eta, badaezpada,
okerreko kutxa gainean jar ezazu ardoz beteriko edalontzi bat.
Edozer egingo dut
esponja batekin ezkondu baino lehen!
3.000 dukat!
Bai, jauna...
hiru hilabeterako.
Hiru hilabete.
Ongi...
Esan bezala, zorra Antoniok bermatuko du.
Antoniok bermatuko du?
Ongi...
Lagun nazakezu?
Atsegin hori emango al didazu?
Jakin dezaket zure erantzuna?
Hiru mila dukat hiru hilabetez,
eta Antoniok bermatuta.
Zer diozu?
Antonio gizon ona da.
Besterik entzun duzu, ala?
Ez, ez.
Gizon ona dela esanda,
berme ona dela esan nahi dut.
Halere, bere ondasunak kolokan daude:
Ontzi bat Tripolira bidali du,
beste bat Indietara,
eta jakin dudanez, beste bat Mexikora bidean da,
eta laugarren bat Ingalaterrara,
eta itsasoz gaindi beste ondasun batzuk ere baditu.
Baina
ontziak ohol baino ez dira, eta marinelak gizon hutsak.
Badira lehor-arratoiak eta ur-arratoiak:
lehor-lapurrak eta ur-lapurrak.
Piratak, esan nahi dut.
Eta horrez gain,
uraren, haizearen eta haitzen arriskua.
Halere, gizon hori berme ona da.
Hiru mila dukat.
Haren bermea hartuko dut.
Ziur egon zaitezke.
Hitz egin dezaket Antoniorekin?
Zatoz gurekin afaltzera.
Bai: txerriki usaina hartzeko,
zuen nazaretarrak deabrua sartu zuen gorputza jateko.
Gauzak erosiko dizkizuet, zuekin ibiliko naiz eta hitz egingo dut;
baina ez dut zuekin jan-edango,
edo otoitzik egingo.
Nor da hor datorrena?
Antonio jauna da. Antonio!
Antonio.
Nolako ipurgarbitzaile itxura!
Shylock!
Shylock, entzuten al nauzu?
Orain dudanari buruz pentsatzen ari naiz,
eta gogoan dudanez,
bertatik ezin dut batu
hiru mila dukat.
Baina Tubalek,
nire leinuko hebraitar aberatsak, emango dizkit.
Benjamin!
Zoaz Tubalen bila.
Orduan, zenbat hilabete...?
Egunon, jaun ona.
Hain zuzen ere zuri buruz ari ginen.
Behar duzuna al du?
Bai, bai,
hiru mila dukat.
Hiru hilabeterako.
Bai, ahaztua nuen.
Hiru hilabeterako; horrela esan duzu.
Baina itxaron: ez al zenuen esan
zuek sekula ez duzuela dirua lukurrerian hartzen edo ematen?
Neuk ez dut sekula egiten.
Beno, hiru mila dukat...
diru multzo ederra da.
Lancelot?
Interesak.
Hamabitik hiru hilabete.
Utz iezadazu interesa ikusten.
Eta, Shylock?
Zorretan geldituko al gatzaizkizu?
Antonio jauna.
Sarri aritu zara Rialton
niri buruz gaizki esaka
nire diru eta interesak direla eta.
Eta horregatik, nik apalik eta isilik jasan dut,
sufrimendua baita gure arrazaren ikurra.
Sinesgabea deitu izan nauzu,
eztarria ebaki beharreko zakurra,
eta nire judutar-gabardinan listua bota duzu.
Dena, nire jarduerarengatik.
Eta hara non,
orain nire laguntza beharrean zauden.
Niregana zatoz, zera esanez:
"Shylock, dirua nahiko genuke".
Zuk diozu hori, zuk,
flemak bizarrera bota dizkidazun horrek,
kaleko txakurra bezala ostikoka hartu nauzun horrek.
Orain dirua behar duzula.
Zer esan beharko nizuke?
Ez al nizuke esan behar:
"Ba al dute txakurrek dirurik?
Kaleko txakurrek eman al ditzakete hiru mila dukat maileguan?"
Edo makurtu beharko nintzateke, eta jopua bezala,
ahots apalez, eta umilki esan:
"Jaun ona: joan den asteazkenean listua bota zenidan,
ostikoka erabili ninduzun,
beste behin txakur deitu ninduzun.
Eta adeitasun guzti horiengatik, nik honenbeste diru utziko dizut".
Badaiteke nik berriz zu txakur deitzea,
listua botatzea, ostikoz hartzea!
Diru hau zorrean eman ezkero, ez zure adiskideari eman.
Izan ere: noiz atera dio adiskidetasunak metal antzuari kumerik ?
Arerioari zorrean eman.
Ordaintzen ez badu, zigorra gusturago ezarriko baitiozu.
Nola sutzen zaren! Zure laguna izan nahi dut,
zure adiskidea.
Zure irainen orbainak ahaztu.
Zure beharrizanak bete eta hornitu,
eta interesetan ezertxo ere hartu gabe.
Eta ez nauzu entzun nahi.
Eskaintza adeitsua da hori.
Horixe badela.
Oraintxe erakutsiko dizut nire adeitasuna.
Zatoz nirekin notarioarengana.
Izenpetu han zure zor-agiria.
Eta, jolas bezala, adostu dezagun,
ez badidazu ordaintzen
halako egunean eta halako lekuan
honenbeste diru,
zigorra izan bedi
zure haragiaren libera bat,
nik zure gorputzean
nahi dudan lekutik
ebakiko dudana.
Ederto, benetan.
Horrelako zor-agiria izenpetuko dut.
Eta gainera bihotz oneko judutarra zarela esango dut.
Zuk ez duzu izenpetuko niregatik horrelako zor-agiririk.
Nahiago dut behartsu bizi.
Ez beldurrik izan.
Ez dut ordainduko.
Bi hileren barruan, epea bete baino hilabete lehenago,
zor horren kopurua bider bederatzi jasotzeko esperantza dut.
Aita Abraham, nolakoak diren kristauak,
haien harreman larriek besteon asmoen beldur izatea irakasten die-eta.
Esadazu, arren.
Honek ez badu epea betetzen, zer aurreratuko nuke nik
zigorra exijituz?
Giza-haragia ez da aharikia, behikia nahiz ahunzkia bezain ona,
ezta baliotsua ere.
Honen maitasuna irabaztearren idazten dut nik adiskide-agiri hau.
Onartzen badu, ongi. Bestela, agur.
Eta nire maitasuna dela eta, ez egin niri irainik.
Shylock.
Zor-agiri hori sinatuko dut .
Ez al zaizu izango higuingarri nire azala,
hurbileko senide dudan eguzki distiragarriaren jantzi iluna baita.
Yallah! Yallah!
Ekar ezazu Iparraldeko izakirik zurbilena, eguzkiak izotzik urtzen ez duen lekukoa,
eta ebaki ditzagun gure azalak zure maitasunarengatik,
zein odol gorriago den ikusteko: harena edo nirea.
Badiotsut, anderea,
nire aurpegi honek adoretsuak ikaratu dituela.
Baina dizudan maitasunarengatik zin egiten dizut
gure lurraldeko birjinek ere maitatu izan dutela.
Azal-kolore hau ez nuke aldatuko
zure pentsamenduak ohosteko ez beste ezergatik.
Aukera-bidean ez nau bakarrik
nire begien iritziak gidatzen.
Nire destinoaren loteriak libreki aukeratzea eragozten dit.
Baina nirea aitak moztu ez banindu
eta bere asmakizunarekin derrigortu
irabazten nauenaren emazte izatera,
horrezkero zu, printze ospetsua,
nire esku-bila datozen besteen pare egongo zinateke.
Eskerrik asko.
Eraman nazazu kutxetara, nire zoria zirikatu dezadan.
Arren, Leonardo: dena erosi
eta gordetzen duzunean, itzuli bizkor,
gaur nire lagunik onenak afaltzera etorriko dira-eta.
Afaria 21:00etarako prest egon dadila.
Gutun hauek bidali.
Eta otseinen uniformeak josi ditzatela!
Kontzientziak
nire nagusi judutar honengandik ihes egitea eragozten dit.
Esadazu, arren,
zein den Judutar jaunaren etxerako bidea.
Ez al nauzu ezagutzen, aita?
Alajaina, nola aldatu zaren!
Konforme al zaude nagusiarekin? Oparia ekarri dut harentzako.
Goseak hilik nabil haren otseintzan.
Aita, pozik naiz zu etorriaz.
Eman oparia Bassanio jaunari,
hark bere otseinei uniforme berriak ematen dizkie-eta.
Bassanio!
- Graziano! - Zerbait eskatu behar dizut.
Onartua.
Ezin didazu ukatu: Belmontera zurekin joatea.
Etorriko zara, baina entzun:
basatiegi, gordinegi, zakarregi eta hitzetan lotsagabeegi zara.
Hori guztia zuri ondo datorkizu,
eta zure ezagunontzat ez dira akats.
Baina ezagutzen ez zaituztenen lekuan, ez dute asko laguntzen.
Saiatu zaitez zure izaera bizi horri lotsortasun tanta hotz batzuk jartzen.
Edo zure jardunbide ganorabakoak nire asmoak ezkutatuko ditu,
eta nire itxaropena lorrinduko da.
Bassanio jauna, entzun:
jantzi soil-soila ez badut janzten,
errespetuz ez badut hitz egiten, birao gutxi ez baditut botatzen,
begirunez begiratzen ez badut,
mezetan begiak txapelaz horrela estaltzen ez baditut,
hasperen egin eta "amen" esanez,
ez jarri nigan gehiago konfiantzarik.
Ongi,
ikusiko dugu zure jardunbidea.
Arrats honetakoa salbu.
Ez nazazu juzkatu arrats honetan egingo dugunarengatik.
Bejondeizula!
Bassanio jauna...
Eskerrikasko.
Zeren bila zatorkidaz?
- Hemen, jaun, nire seme txiroa... - Seme txiroa ez:
...judutar aberatsaren otseina baino.
Aitak esango du...
Otsein izateko zaletasun handia du honek, jauna.
Argi esateko, jauna,
judutarraren otseina naiz ni, eta aitak azalduko dizunez...
Laburbilduta, nire aitak azalduko dizunez...
Plater bete uso hau eman nahiko nizuke, eta nire eskakizuna zera da...
Eskakizuna niri buruzkoa da,
agure zindo honen bidez jakingo duzunez,
agure eta txiro izan arren, nire aita ere badena.
Batak hitz egin beza. Zer nahi duzu?
Zure otsein izatea, jauna.
Horixe da gauza honen muina.
Onartzen dut,
judutar aberatsa utzi nahi baduzu
zaldun pobre bati jarraitzeko...
Esaera zaharrak dioena ederto erdibituta duzue, jauna.
Zuk Jaungoikoaren eskerra duzu, eta hark berriz, nahikoa.
Ongi esan duzu.
Eman iezaiozue uniformea; besteena baino ikusgarriagoa.
Hau pena zu nire aitarengandik horrela joatea.
Gure etxea infernua da, eta zuk, deabru alai horrek,
alaitasun pixka bat ekartzen zenuen.
Lancelot...
laster ikusiko duzu Lorenzo, zure nagusi berriak gonbidatu baitu.
Eman iezaiozu gutun hau.
Isilpean egin ezazu.
Agur, bada.
Ez nuke nahi aitak ni zurekin hizketan ikusterik.
Agur.
Negar-malkoek mihia itotzen didate, sinesgabeko lirain hori,
judutar maitagarria!
Lorenzo!
Zuk zure aginduari eutsi ezkero, borroka hau amaituko dut
kristaua eta zure emaztea izanez.
Jessica?
Ongi.
Ikusiko duzu,
zeure begiak izango dira epaileak,
Shylock zaharraren eta Bassanio gaztearen arteko aldea.
Harekin ez duzu bapo jango, nire etxean bezala.
Ezta arrantzaka lo egingo, ezta jantzirik urratuko ere.
Harekin ez.
Jessica!
Noren aginduz dei egiten diozu?
Nik ez dizut agindu deitzeko.
Sarri esaten zenidan nik ez nekiela agindu gabe ezer egiten.
Deitu duzu, ala?
Zer nahi duzu?
Afaritara deitu naute, Jessica. Hor dituzu giltzak.
Zergatik noan?
Ez naute deitu maitasunez,
zurikeriaz baino.
Baina halere joango naiz, kristau eskuzabalen lepotik jatera.
Jessica, ene alaba, zaindu nire etxea.
Ez dut joateko gogorik.
Nire atsedenerako ona ez den zerbait sortzen dago.
Bart diru-zorroei buruz amets egin dut-eta.
Zoaz, arren, jauna.
Nire ugazabak badaki zu gogo txarrez joango zarela.
Nik ere hori uste dut.
Eta haiek elkar hartuak dira.
Ez dut esan nahi maskararik ikusiko duzunik; baina ikusten badituzu,
nire sudurra ez zen alferrik odoletan izan
joan den Pazko Astelehenez, goizaldeko seietan.
Maskarak ere baditugu, ala?
Entzun, Jessica.
Ez igo leihoetara,
ezta bururik kalera atera ere,
kristau zoroen aurpegi pintaturik ikusteko.
Ez bedi sartu nire etxe barrura gizon ergel buru-arinen zaratarik.
Jakob-en eskumakilarengatik zin dagit,
gaur ez dudala batere gogorik inorenean afaltzeko.
Baina joango naiz.
Zu, jauntxo, joan nire aurretik,
heldu naizela esateko.
Zure aurretik joango naiz, jaun.
Etxeko-anderea, zuk begiratu leihotik.
Zure begien ikusgarri den kristaua etorriko da leihopera.
Zer dio Agar-en jatorriko zoro horrek?
Bere hitzak "Agur, andere" izan dira,
ez besterik.
Gizon hori atsegina da, baina jatun itzela,
lanean barraskiloa baino nagiagoa, eta basakatua baino lotiagoa.
Hau dela eta,
elkarrengandik banatuko gara.
Ongi...
zoaz barrura, Jessica.
Agian laster itzuliko naiz.
Nik agindutakoa egin.
Agur,
eta nire zoria okertzen ez bada,
aita galduko dut nik, eta alaba zuk.
Nola jakingo dut egokia aukeratu dudan?
Hiruretatik batek nire irudia du barruan.
Hura aukeratzen baduzu, zurea nauzu harekin batera.
Jainkoren batek zuzenduko al du nire erabakia!
Dakusadan.
"Ni hautetsi nagienak duen oro eman eta arriskuan jarri behar du".
Zeren truke eman?
Berunaren truke?
Berunaren truke arriskatu?
Kutxa honek, lagunak, mehatxua du.
Dena arriskuan jartzen duen gizonak sari handiren baten itxaropenez egiten du.
Urrezko gogorik ez da makurtzen zeparen aurrean.
Ez naiz berunarengatik arriskatuko.
Zer dio birjina-koloreko zilarrak?
"Ni hautetsi nagienak
merezi duena hartuko du".
Geldi hemen, Maroko,
eta esku berdinez neurtu zor zaizuna.
Sortzez zait hori zor, baita ondasunez,
berezko edergarriz, eta kalitatez ere.
Zertarako zalantzetan ibili, hau aukeratu badezaket?
"Ni hautetsi nagienak
gizon askok maite dutena
irabaziko du".
Hori anderea da!
Mundu guztiak maite du.
Munduaren lau ertzetatik datoz santutegi honetara,
santu bizi eta arnasadun honen aurrera.
Indazu giltza! Hau aukeratuko dut,
eta datorrena datorrela.
Hartu, printzea.
Eta nire irudia hor badatza, zurea nauzu.
Ongi!
Arraioa!
Zer dugu hemen?
"Ez da urre dir-dir dagien oro.
Sarritan entzun duzu hori esaten.
Urrez jantzitako hobi asko dago harrez beterik.
Zoaz ongi,
galdu duzu aukera".
Nire fortuna ekarri duen Shylocken alde!
Nire lagun maiteei esker.
Antonio, zure osasunaren alde.
Letra ezaguna zait. Benetan esku ederra,
eta gainean idatziko papera baino zuriagoa gainera.
Maite-berriak.
Arrats honetan itxaron nazazu.
Hauxe da gu gelditzeko Lorenzok esandako galeria.
Ordua pasatu da, bada.
Harrigarria, maiteminduek erlojuari aurrea hartzen diote-eta.
Beti horrela izaten da.
Nor jaikitzen da oturuntzatik
eseri den gose berarekin?
Adiskide maiteak, barkatu luzatu izana.
Nor da barruan?
Nor zaitut?
Esan iezadazu, ziurta nadin,
nahiz eta zure ahotsa ezagun zaidan.
Lorenzo, zure maitea.
Lorenzo, bai; eta nire maitea ere bai.
Izan ere, nor besterik maite dut nik honenbeste?
Eta zuk ez beste, nork daki ni zurea naizela?
Zeruak eta zure pentsamenduek baino ez.
Hartu!
Heldu iezaiozu kutxa honi.
Ez!
Merezi du.
Eskerrak gaua dela: ez niri begiratu,
mozorro honekin lotsatua naiz-eta.
Baina maitasuna itsua da, eta
maitaleek ezin izaten dituzte euren tentelkeriak ikusi.
Bestela, Cupido bera lotsagorrituko litzateke ni honela ikusita.
Jaitsi zaitez, nire suziria eraman behar duzu-eta.
Baina lan horrek argitu egiten du,
eta ni ilundu behar nindukezu.
Nolako ederra zaren,
baita mutil jantzita ere.
Baina zatoz berehala, gauak ihesi egingo du-eta.
Dukat gehiago hartuko ditut
eta zurekin berehala naiz.
Izurriak eramango al nau, baina bihotz-bihotzez maite dut.
Oso oker ez banago, zuhurra ere bada-eta.
Eta nire begiek gezurrik esaten ez badidate, bai lirain ere.
Zintzo ere bada, berak erakutsi duenez.
Beraz zuhur, lirain eta zintzoa denez,
nire ariman izango da betirako.
Ez!
Nor dabil hor?
Antonio jauna?
Ea bada, Graziano!
Hamarrak dira, lagunak zuen zain daude.
Mozorrorik ez.
Haizea atera da;. Bassanio laster ontziratuko da.
Hogei gizon bidali ditut zuen bila!
Jessica?
Laster itzuliko naiz.
Ez presaka ibili niregatik, behar duzun beste denbora hartu.
Eta juduarekin sinatutako tratuak ez diezazula maitasunean trabarik egin.
Poztu zaitez,
gogoa gorteatzean ezarri,
eta maitasun erakustaldi egokietan.
Ez!
Jessica!
Sekula ez dut ikusi kaleetan zehar
judu txerri horrena bezalako larritasun nahasi,
bakan, irainez bete eta aldakorrik.
Ai, ene alaba!
Ai, ene dukatak!
Ai, ene alaba!
Haren oihuak Dukearengana ailegatu ziren;
Bassanioren ontziaren bila joan zen,
baina ontzia joana zen.
Hobe du Antoniok epea betetzea,
bestela garesti ordainduko du.
Kontxo, gogoratu badidazu, gogoratu didazu.
Atzo frantziar batekin hitz egin nuen.
Esan zidanez, Frantzia eta Ingalaterra arteko itsasadarrean
hemengo zama-ontzi bat urperatu omen da, ondasun ugariz betea.
Antonio etorri zitzaidan gogora,
eta nire kolkorako esan nuen: "Ez al da harena izango!".
Anderea!
Arin, arin!
Zatoz, Aragoiko printzeak zin egin du
eta badator hautaketa egitera.
"Ni hautetsi nagienak duen oro eman
eta arriskuan jarri behar du".
Ederrago izan beharko zinateke,
nik ezer eman edo arriskatzeko.
Zer dio urrezko kutxak?
Ikus dezadan.
"Ni hautetsi nagienak gizon askok
maite dutena irabaziko du".
Nik ez dut hautatuko gizon askok nahi duenik;
ez naiz herri arruntarekin norgehiagoka hasiko,
ez dut bat egingo giza saldo basatiarekin.
"Ni hautetsi nagienak
merezi duena
hartuko du".
Ongi esana.
Hauxe bai! Asko merezi baitut nik.
Indazu honen giltza
eta ireki hementxe den
nire zori ona.
Zuk hor aurkitu duzunarentzat geldiune luzeegia da hori.
Zer dugu hemen?
Gutuntxo idatzia opa didan
ergel-begi-keinukari baten irudia?
Ez al dut merezi nik bufoi-burua baino gehiago?
Hori ote da nire saria?
Ezer hoberik ez al zait zor?
Iraintzea eta ebaztea ofizio desberdinak dituzu,
elkarren aurkakoak izan ere.
Bufoi-buru batekin
gorteiatzera etorri naiz,
eta birekin noa.
Antonioren ontzia zama baliotsuarekin hondoratu dela!
Igo, jauna!
Nor da hor? Judua da barren!
Igo nahi al duzu?
- Zatoz, liberti zaitez! - Aproba ezazu plazer kristaua!
Zer berri Rialto aldean?
Hor dabiltza esaten, Antonioren ontzia eta zama baliotsua
itsasadarrean galdu direla.
Goodwineko barran,
zingo gutxiko itsas-lautada arriskutsua, non
ontzi askoren hondakinak dautzen.
Zer diozu?
Agian bere azken galera izango da.
Zer berri, Shylock?
Zer diote merkatariek?
Zeuek bazenekiten
nire alabaren ihesarena...
- ...inork baino hobeto jakin ere. - Eta Shylockek berak bazekien...
...txoriak lumak atereak zituela,
eta txori guztiek bezala alde egingo zuela.
- Madarikatua izan bedi. - Esaguzu,
entzun ote duzu Antoniok itsasoan galtzerik izan duenik?
Gogoratu beza bere zorra.
Lukurari deitzen zidan. Gogoratu beza bere zorra.
Bere dirua kristauei interes gabe uztera ohitua zen.
Gogoratu beza bere zorra.
Tira! Seguru nago hark erantzun ezean ez diozula kenduko haragirik.
Zertarako behar zenuke?
Arrain karnatatzat ipintzeko.
Beste ezer elikatu ezean, nire mendekua elikatuko du.
Desohoratu nau,
milioi erdi irabaztea eragotzi dit,
nire galerez trufatu da, nire irabaziei barre egin die.
Nire jatorrizko herria mespretxatu du, nire negozioak ezindu,
nire adiskideak hotzitu, nire etsaiak sutu ditu.
Eta zergatik hori? Judua naizelako!
Ez al dute begirik juduek?
Ez al du juduak eskurik,
organorik, neurririk,
zentzurik, sentimendurik?
Ez al dute janari berbera jaten?
Ez al ditu arma berak zauritzen?
Ez al ditu gaixotasun berak menderatzen?
Ez al ditu sendagai berak sendatzen?
Ez al dira hotzak eta beroak,
neguan eta udan, kristauak bezala?
Zauritzen bagaituzue, ez al dugu odolik isuriko?
Kili-kili egiten badiguzue, ez al dugu barrerik egingo?
Pozoirik eman ezkero, ez al gara hilko?
Eta iraintzen bagaituzue, ez al dugu mendekurik hartu beharko?
Beste gauzetan zuek bezalakoak bagara, horretan ere bai.
Juduak kristaua iraintzen badu,
zer da zuen onberatasuna?
Mendekua.
Kristauak judua iraintzen badu,
nolakoa izan behar du juduaren erantzuna, kristau ereduari jarraituz?
Bada, mendekua.
Zeuek irakatsitako zitalkeria egingo dut,
baita ikasitakoa hobetu ere.
Antonio bere etxean dago.
Berarekin hitz egin beharko genuke.
Zer berri, Tubal?
Zer berri Genoa aldetik?
Nire alaba aurkitu ote duzu?
Izan dut haren berri,
baina ezin izan dut aurkitu.
Nola?
Hau da hau.
Hau da hau!
Nik Frankfurten bi mila dukatean
erositako diamantea, galdua!
Orain arte gure herriaren gainera ez da jausi izan madarikaziorik.
Orain arte ez naiz ni ohartu izan.
Gaur arte.
Nahiago nuke alaba hori nire oinetan hilik balego,
bitxiak belarrietan dituela.
Haien berririk ez?
Galtzea galtzearen gainera.
Lapurra hainbesterekin joana, eta horrenbeste gastatu bere bila.
Ez satisfaziorik,
ez mendekurik,
eta ezertariko ezbeharrik ez bidean,
nire bizkarrezkoaz besterik.
Ezetariko
hasperenik ez
neureez besterik.
Negarrik ez
neureez besterik.
Bai, beste batzuk ere badute zori txarrik.
Antoniok,
Genoan entzun dudanez...
Zer?
Zer zori txar?
Tripolitik zetorkion ontzia urperatu zaio.
Jaungoikoari eskerrak!
Eskerrak Jaungoikoari.
Zer entzun duzu Genoan?
Zure alabak gau bakarrean 80 dukat gastatu zituela.
Labaina sartzen didazu bihotzean.
Sekula ez dut ikusiko nire urre hori.
Laurogei dukat
aldi bakarrean!
Laurogei dukat!
Antonioren hartzekodun batzuk
nirekin batera etorri dira Veneziara,
eta haien esanetan porrota onartzea baino...
- ...beste biderik ez du. - Pozgarri zait hori.
Neuk hondatuko dut hura.
Torturatuko dut. Bai, pozgarri zait hori.
Haietako batek eraztun bat erakutsi zidan,
zure alabak tximino baten truke eman omen ziona.
Nolatan ausartu da!
Torturatzen nauzu, Tubal.
Nire turkesa zen.
Leah-k eman zidan, bere amak,
ezkon aurretik.
Ez nuen eman izango
ezta oihan-bete tximinoren truke ere.
Baina bistan da Antoniok lur jo duela.
Bai, egia da hori.
Zoaz, Tubal, aguazil bat lor iezadazu.
Hamabost egun lehenago abisatu ezazu.
Zor-agiriari erantzun ezean, bihotza aterako diot.
Zoaz, ene Tubal ona.
Sinagogan ikusiko gara.
Anderea?
Gazte veneziar bat dago atarian,
bere jauna datorrela esateko.
Ez dut sekula ikusi hain maitasunaren enbaxadore ona.
Apirileko egun goxo batek uda iragartzen duen bezala,
horrela iragartzen du mezulari honek bere jauna.
Ixo, mesedez, zure senidea ote da,
horrenbeste lausengu egiteko?
Zatoz.
Zatoz, Nerissa.
Kupidoren mezulari prestu hori ikusteko irrikatan nago.
Bassanio izan dadila, Maitasunaren Jaungoikoa!
Maitasunak ez, baina zerbaitek esaten dit
zu ez zaitudala galdu nahi.
Eta badakizu hori ez dela gorroto zaitudalako.
Hemen lotu nahiko zintuzket hilabete batzuk, arriskatu aurretik.
Asmatzeko modua esan ahal banizu! Baina zin-hausle nintzateke.
Horrelakorik ez dut inoiz egingo. Nahiz eta horrek zu galtzea ekarri.
Baina hori gertatu ezkero, zina hautsi izana deseatzearen bekatua egingo nuke.
Madarikatuak zure begiak, niri begiratuz zatitzen bainaute.
Niretik erdia zurea da, baita beste erdia ere.
Nirea dela esan dezaket; baina nirea izanik, zurea da.
Osorik zurea, beraz.
Utz nazazu aukeratzen, urkamendian bezala bainago.
Urkamendian, Bassanio?
Aitor ezazu, beraz, zein zitalkeriaz nahastuta dagoen zure maitasuna.
Konfiantza ezaren zitalkeri itsusiaz besterik ez,
maitea niganatuko ez dudanaren beldurra.
Baina zuk urkamenditik hitz egiteari beldur diot,
urkamendian beharturik edonork edozer esan dezake-eta.
Eman bizia niri,
eta egia aitortuko dizut.
Ongi da:
aitortu, eta bizi.
"Aitortu, eta maitatu"
horra nire aitorpen guztia.
Baina utz nazazu nire destinoari eta kutxei aurre egiten.
Aurrera, bada.
Horietako baten barruan nago ni.
Esadazue: non sortzen da desioa,
bihotzean
ala buruan?
Nola sortu,
nola hazi?
Erantzun...
Beraz, azalekoak erakusten duena
agian ez da benetakoa.
Apaingarriek mundua engainatzen dute.
Legeetan, nahiz eta auzia zikin eta ustel izan,
ahots gozoz ongarritu ezkero,
ez ote da ederragotzen gaiztoaren aurpegia?
Erlijio arloan,
zein gezur eta uste oker ez dute estaliko
autoritateak eta doktrina-testuek,
gezurra edertasunez jantziz?
Begira edertasuna,
eta hor ikusiko duzu
pisuan salgai dela.
Hau dela eta zu, urre distirakor,
ez zaitut nahi.
Ezta zu ere, gizonen arteko morroi zurbila.
Baina zu,
berun zatarra,
ezer agindu gabe mehatxatzea nahiago duzuna,
zure zurbiltasunak
hitzaldi harroek baino gehiago hunkitzen nau.
Hauxe aukeratuko dut.
Poza ekar diezadala!
Maitasuna, lasaitu zaitez: zure bedeinkapena gehiegi sumatzen dut,
eta beldur naiz gainezka egingo didala.
Zer dugu hau?
Portia lirainaren irudia!
Zer erdi-jainkok sortu ote du hau?
Mugitzen al dira begiok?
Ala niri begira daudelako mugitzen direla ematen du?
Baina begiok, nolatan margotu ahal izan ditu?
Baina nire lausengu eskasak itzal honi irain egiten dio,
itzal hau ereduaren mailara ailegatu ezinik dagoen bezala.
Nire zoriaren laburpena dakarren idazkia dago hemen.
"Begiz hautatzen ez duzun hori
Zori on hau zuri datorkizunez gero
Zaude pozik, eta ez bila besterik
Honekin pozik bazara
Eta ondasun hau zure zoriontzat baduzu
Zoaz zure anderearengana
Eta zuretzako eskatu
Musu maitekorrez".
Idazki atsegina.
Andere lirain,
zure baimenez,
idazkiaren bidez natorkizu
ematera
eta
hartzera.
Sariaren lehian
ikusleen iritzian ondo jokatu duenak bezala,
jendearen txaloak eta deiadarrak entzunez,
pozez zorabiatuta, baina txaloak beretzat diren edo ez jakin gabe,
horrela nago ni, hau egia dela sinetsi ezinik,
zuk zeuk baieztatu, izenpetu eta berretsi arte.
Hemen ikusten nauzu, naizen bezalakoa.
Niregatik, naizena eta dudana baino gehiago
nahiko ez nukeen arren,
zuregatik,
hogei bider hirukoiztuko nintzateke,
mila bider ederragoa nintzateke,
hamar mila bider aberatsago.
Zure aurrean aintzakoagoa izateko,
bertutez, edertasunez,
ondasunez,
adiskidez,
aintzako guztia gainditu ahalko banu!
Baina nire kopuru osoa
hutsezko kopurua da; garbi esateko,
ni neska irakatsi gabea,
ezjakina,
esperientziarik gabea naiz.
Zorionez, ez naizenez zaharra, ikasi dezaket.
Are: zorionez ez naizenez ergela, ikasi dezaket.
Eta oraindik zorion handiagoz,
nire espiritua zurearen ardurapean ipintzen dudala,
nirearen jaun, agintari, eta errege bailitzan zuzentzeko.
Nire etxea,
nire otseinak,
baita nire burua ere,
zureak dira,
ene jauna.
Hor dituzu nire eraztun honekin.
Honengandik urruntzen bazarete,
galtzen baduzu, edo inori ematen badiozu,
zure maitasunaren hondamena ekarriko du,
eta zutaz kexatu ahal izango naiz.
Anderea,
hitzik gabe utzi nauzu.
Nire zainetako odola baino ezin zaizu mintzatu,
eta nire ahalmen guztiak nahastuak daude.
Baina eraztun honek
nire atzamarra uzten badu,
biziak ni utziko nau.
Orduan ez izan beldurrik
Bassanio hil dela esateko.
Ene jaun Bassanio, ene andere prestua,
zuek nahi adina zorion opa dizuet.
Eta zuen konpromisoa irmo egitera zoaztenean,
ni ere egun hartantxe ezkontzea eskatzen dizuet.
Bihotz-bihotzez,
emaztegairik lortzen baduzu.
Eskerrak jaun horri, zeuk lortu baitidazu.
Nire begiak zureak bezain bizkorrak dira.
Zuk
etxeko anderea ikusi duzu,
nik otseina.
- Egia ote da, Nerissa? - Bai, anderea.
Eta zu, Graziano, benetan al zabiltza?
Bai, benetan, ene jauna.
Zuen ezteguak gureen edergarri izango dira.
Mila dukat jokatuko dizkiegu ea lehenengo mutikoa nork duen.
- Zer, postura jartzen? - Ez,
...joko horretan irabazteko hobe da beste postura klase bat.
Nor dator hemen?
Berri mingarriren batzuk ditu paper horrek,
Bassaniori musuko kolorea ohostu baitio.
Adiskide minen bat hil zaio,
ostean ezerk ez luke horrela aldatuko gizon aldagaitzaren barrua.
Are, txarragoren bat?
Zure baimenarekin, Bassanio,
ni zure erdikina naiz
eta horrexegatik gutun horrek
ekar dezakeenaren erdia ere nirea da.
Portia kutuna,
inoiz gutunik lorrindu duten hitz txarrenak dituzu hemen.
Andere maitagarri,
hasieran nire maitasuna iragarri nizunean,
esan nizun nire ondasun guztia nire zainetan zehar zebilen odola zela.
Zintzo jokatuz, egia esan nizun. Eta halere, ikusiko duzu
nire burua ezertzat etsi ez-eta,
nolako harroputz agertu nintzen.
Nire ondasunak hutsa zirela esan nizunean,
ni hutsa baino gutxiago nintzela esan beharko nizukeen.
Eta izan ere,
adiskide maite bati lotu natzaio.
Eta nire adiskidea bere etsaiari lotu dut,
nik baliabideak lortzeko.
Hemen duzu idazkia.
Nire adiskidearen gorpua bezalakoa da, eta bertako hitz bakoitza, zauri bat.
Baina, egia ote da, Salerio?
Haren negozio guztiek porrot egin al dute?
Ezer ez Tripolitik, Mexikotik, Ingalaterratik?
Ezer ez, ene jauna.
Gainera, bistan denez, juduari ordaintzeko dirurik balu ere,
honek ez lioke hartuko.
Gau eta egun Dukeari eske dago,
Estatuaren askatasuna zalantzan jartzen du, justizia eman ezean.
Hogei merkatari, Dukea bera
eta herriko handikiak hura konbentzitzen saiatu dira,
baina alferrik: ezin diote burutik kendu
justizia eta kontratua betetzeko eskaria.
Harekin bizi nintzenean neuk entzun nion
Tubal eta Cus herrikideen aurrean zin egiten
nahiago zuela Antonioren haragia
zorretan emana 20 bider baino.
Eta ondo dakit nik, jauna,
legeak, agintariek nahiz indarrek galarazi ezik,
Antoniok gorriak ikusiko dituela.
Zuon adiskide mina ote da horrelako arazoa duena?
Nire lagunik maiteena.
Zenbat zor ote dio juduari?
Nire aldetik, hiru mila dukat.
Ez gehiagorik?
Sei mila ordaindu iezazkiozu, eta hautsi zor-agiria!
Bikoiztu sei milak, hirukoiztu itzazu,
gizon horrek
Bassanioren erruz buruko ilerik galdu baino lehen.
Baina irakur iezadazu zure lagun minaren gutuna.
"Nire ontzi guztiak urpera joan dira, nire zordunek ez dute errukirik,
nire ondasunak urriak dira.
Juduari zorra ordaindu beharrean nago; eta ordaintzekotan ni hilko naizenez,
kito zure eta nire arteko zorrak.
Hil aurretik ikusi nahiko zintuzket.
Halere, nahi duzuna egin:
zure maitasunak ez bazaitu hona ekartzen,
gutun honek ere ez dezala egin".
Maitea,
baztertu itzazu beste arazo guztiak, eta zoaz.
Aurretik goazen elizara eta zure emazte bihur nazazu.
Gero zoaz Veneziara, zure lagunarengana.
Ez zara nirekin oheratuko egonezin horrekin.
Zor hori 20 bider ordaintzeko adina urre izango duzu.
Ordaindutakoan,
ekarri zure lagun min hori.
Bitartean, Nerissa eta biok
birjina-alargun bezala biziko gara.
Ea, zoaz.
Zure ezkontza egunean joango baitzara.
Kartzelari, jagon ezazu. Ez aipatu niri errukirik.
Hau da maileguak hutsean ematen zituen ergela.
Kartzelari, jagon ezazu.
Entzun nazazu, Shylock ona.
Nik nire zor-agirikoa behar dut. Ez esan ezer nire ordainaren kontra.
Zin egin dut nire zor-agirikoa hartuko dudala.
Horretarako, bidegabeki, txakur deitu ninduzun.
Baina txakurra naizenez gero,
kontuz nire letaginekin. Dukeak nirea emango dit.
Kartzelari zerriak, ez dakit nolatan onartzen diozuen
paseoan ateratzea nahi duen bakoitzean.
Entzun nazazu, arren!
Nik nire zor-agirikoa behar dut. Ez dizut jaramonik egingo
Nik nire zor-agirikoa behar dut. Ez egin hitz gehiago.
Ez naiz izango ergel, bigun, begi-motela,
burua makurtu, hasperen egin
eta kristau bitartekariei men egiteko.
Ez dizut entzungo. Ez jarraitu niri!
Nik nire zor-agirikoa behar dut.
Egundo gizon artean izaniko txakurrik gupidagabeena da.
Utz ezazue.
Ez natzaio gehiago jarraituko alferreko eskariz.
Nire biziaren bila dabil.
Ondo dakit zergatik.
Dukeak ez du sekula onetsiko epai hori.
Dukea ezin da legearen kontra joan.
Atzerritarrek hemen duten pribilejioengatik.
Horiek ukatuko balitzaie, Estatuaren kalterako izango litzateke.
Zoazte, bada.
Nahigabeok hainbeste ahuldu naute,
ezen bihar nekez geldituko zait libera bat haragi
nire hartzekodun odolzalearentzat.
Bassaniok ikus dezala haren zorra nola ordaintzen dudan,
eta horrekin nahikoa dut.
Anderea, zuk bazeneki nolako gizonari egin diozun ohore,
nolako benetako jaunari bidali diozun laguntza,
zure senar eta nire jaunaren nolako lagun zintzoa den,
badakit ez zinatekeela arituko on-egite hutsarengatik.
Egundo ez zait damutu on egiteak.
Izan ere, denbora elkarrekin igarotzen duten lagunek
aurpegi, forma eta izpirituan elkarren antza hartzen dute.
Hemendik ateratzen dut Antonio hori,
nire senarraren adiskide min izanik,
nire senarraren antzekoa izango dela. Eta horrela izatekotan,
merke ordaintzen nabil nire arima bikia
infernuko miseria horretatik erreskatatzeko prezioa.
Ematen du nire burua zuritu nahian nabilela.
Utz dezagun, beraz. Entzun beste hau, Lorenzo:
Nire jauna itzuli arte zure eskuetan ipintzen ditut
nire etxaldeko nagusitasuna eta ardura.
Nik nire aldetik,
zerura begira eta isilik egotea zin egin dut,
Nerissaz beste lagunik ez dudala, bere senarra eta nire jauna itzuli arte.
Anderea, bihotzez men egingo diet zure agindu zuzen guztiei.
Asmo zuzenak eta aldi atsegingarria izan ditzazuela.
Paduara joan zaitez, bizkor.
Hau nire lehengusuari eman, Belario zaharrari.
Ez al da horrela, lehengusu Belario?
Hara, Jessica:
begira
zeru osoa
urrezko katez txirikordatua da.
Ikusten duzun izar txikienak
aingeruak bezala kantatzen du mugitzen denean.
Arima hilezkorrek harmonia hori dute.
Baina lokatzezko arropa hauek estaltzen duten bitartean,
ezin izaten dugu entzun.
Ez dut maite musika gozoa entzutea.
Zure gogoa adi ez dagoelako.
Musika barruan ez daramatzana,
soinu ederrekin hunkitzen ez dena,
gizon egokia da azpikeriarako, maltzurkeriarako eta lapurretarako.
Horrelakoen gogoetak gaua bezain ilunak dira,
eta horrelakoen pasioak Erebus baino beltzagoak.
Ez fidatu horrelako gizonez.
Entzun ezazu musika.
Haiek uste baino lehen ikusiko ditugu gure senarrak.
Ikusiko ote gaituzte?
Bai, Nerissa,
baina gure jantziek
ez duguna badugula sinetsaraziko die.
Mutil jantzita gaudenean,
baietz eman nik biotatik lirainen?
Dei egin begio judua epaimahaira.
Leku egin. Betor gure aurrera.
Badator, jauna.
Shylock.
Munduak uste du, baita neuk ere,
zure zitalkeria azkenengo ordura arte erakutsi nahi duzula,
eta gero errukia eta damua erakutsiko dituzula,
oraindik arraroago izango direnak oraingo ankerkeria baino.
Zer diozu, judua?
Zure erantzun atsegingarriaren zain gara.
Jaun agurgarri hori: nire asmoa lehendik esana dizut.
Gure Sabbath sakratuarengatik zin egina dut
nirea dena eskatzea, eta nire zor-agirikoa kobratzea.
Ukatzen badidazu,
zure jurisdikzioa eta zure hiriaren askatasuna kolokan geratuko dira.
Galdetu didazu
zergatik nahiago dudan haragi ustel horretatiko libera bat
3.000 dukat baino.
Ez dut hori erantzun behar. Horrela nahi dut, eta kito.
Erantzun ote dut?
Demagun etxean arratoi bat dudala
eta hura hiltzearren 10.000 dukat ordaintzeko prest nagoela.
Balio al dizu erantzunak?
Batzuek higuin diote txerri erreari.
Besteek katua ikusita erotzen dira,
eta beste batzuei, gaita entzutean ezin diote pixagurari eutsi.
Izan ere, bihotzaren nahiak, pasioaren nagusia denak,
erabakitzen du zer maitatu eta zer gorrotatu.
Eta orain, zuretzako erantzuna.
Ez dago arrazoi sendorik
batek txerri errerik ezin ikusi izateko,
edo kalterik egiten ez duen katurik,
edo gaitarik, bere burua irainduta
eta beste inor irainduz
Modu berean, nik ere ezin dut arrazoi sendorik eman.
Eta ez dut eman nahi ere.
Gorroto zaharra, eta
higuina da nik Antoniorekiko dudana.
Horregatik mantentzen dut auzi zital hau bere aurka.
Erantzun ote dizut?
Ez!
Gizon bihotz-gogorra! Erantzun horrek ezin du,
zure ankerkeria zuritu.
Ni ez nago beharturik zure gogoko erantzunik ematera.
Gizon guztiek maite ez dutena hiltzen al dute?
Gorroto al du inork hilko ez lukeena?
Irain guztiak ez dira gorrotoan oinarritzen.
Suge bati birritan kosk egiten utziko al zenioke?
Arren,
kontuan hartu juduarekin eztabaidan zabiltzala.
Berdin litzaizuke hondartzara joan eta
mareari jaisteko eskatzea.
Berdin litzaizuke
otsoari errietan egitea
ardia kume gabe utzi duelako.
Berdin litzaizuke gauza ezinezkoena saiatzea,
eta dagoenik eta gauza gogorrena biguntzen saiatzea:
honen bihotz judua, alegia.
Horretara, arren eskatzen dizut, ez beste ezer eskaini,
ez bitarteko gehiago jarri, eta bai bizkor eta sinpleki
eman niri epaia eta juduari berak nahi duena.
Ez!
Zure 3.000 dukaten ordez,
hemen dituzu 6.000.
6.000otako dukat bakoitzak 6 zati izango balitu
eta zati bakoitza dukat oso izanda ere,
ez nituzke hartuko.
Nik nire zor-agirikoa behar dut.
Nola espero duzu errukirik
zeuk errukirik ez baduzu?
Zein epairi izan behar diot beldur, ez banaiz okerrik egiten ari?
Zuen artean erositako jopu asko dituzue,
asto, txakur eta mando bailiran
lanik doilor eta baxuenetarako erabiltzen dituzuenak,
zeuek erosiak direlako. Esaten al dizuet nik:
"Utz itzazue libre!
Ezkon itzazue zuen alabekin!
Zergatik darabiltzazue izerdi-patsetan, zama garraioan?
Izan daitezela haien oheak zuenak bezain bigunak!
Goza daitezela haien ahoak zuen janari gozoarekin!"
Zeuen erantzuna hauxe litzateke: "Jopuak gureak dira".
Horixe da nire erantzuna ere.
Nik eskatzen dudan haragi libera
garesti erosia dut.
Nirea da!
Nirea da.
Eta neuretzat behar dut.
Ukatzen badidazue,
agur zuen legea!
Veneziako aginduek ez dute indarrik.
Epaiaren zain nago. Erantzun.
Emango ote didazue?
Isilik! Isilik!
Isilik!
Ekitaldia etengo dut,
auzi hau ebazteko deitu dudan Belario legegizon jakintsua heldu arte.
Paduatik legegizon horren mandataria etorri berri da.
Paduatik al zatoz, Belarioren partez?
Bai, jauna.
Belariok goraintzi egiten dizu.
Zergatik zorrozten duzu aizto hori hain gogotsu?
Galtzaile horri zatia kentzeko.
Ez al zaitu hunkituko inolako eskaririk?
Ez.
Zuk asma zenezakeen ezerk ez.
Madarikatua! Txakur mespretxagarria!
Zu bizirik egotea legeen erru salagarria da.
Nire zor-agiria ezabatu ezean,
birikak alferrik hondatzen ari zara.
Zaindu zure burua, bestela galduko zara.
Nik hemen legea eskatzen dut.
Legea eskatzen dut!
- Ez! - Isilik!
Belarioren gutun honek legegizon gazte jakituna gomendatzen digu.
Non da bera?
Kanpoan dago, hartuko ote duzun jakiteko zain.
Zoazte eta ekar ezazue adeitasun guztiz.
Bitartean, epaileek Belarioren gutuna entzungo dute.
"Zure gutuna hartzerakoan ondoezik aurkitzen naiz,
baina hementxe dut Erromako lege-irakasle gazte bat,
Balthasar izenekoa.
Neuk eskatuta, nire ordez joango dena.
Bere gaztetasuna ez dadila eragozpen izan,
gorputzez gaztea izan arren buruz zaharra baita.
Harrera ona egin iezaiozue".
Entzun duzue Belario jakitunak zer dioen.
Eta nire ustez,
hemen da lege-irakasle hori.
Ongi etorria.
Eseri zure tokian.
Ba al dakizu zertan den esku artean darabilgun auzia?
Auzia ongi ezagutzen dut jada.
Zein da hemen merkataria, eta zein judua?
Antonio eta Shylock, aurreratu zaitezte.
- Shylock al da zure izena? - Shylock...
da nire izena.
Zure eskaria benetan ezohikoa da.
Baina Veneziako legeak ezin dizu ukatu.
Bere menpe zaude, ezta?
Hori dio berak.
Zor-agiria ontzat al duzu?
Bai.
Orduan juduak erruki izan behar du.
Zerk behartzen nau erruki izatera? Erantzun iezadazu.
Errukia ezin da indarrez behartu.
Zerutik lurrera euri leuna bezala erortzen da.
Birritan bedeinkatua da.
Ematen duena eta hartzen duena, bedeinkatzen baititu.
Indartsuenik indartsuena da.
Erregeei hobeto datorkio bere koroa bera baino.
Bere aginte-makilak lurreko aginte-indarra iragartzen du,
eta erregeen itzala eta nagusitasuna erakusten ditu.
Baina errukia makiladun aginte hau baino gorago dago;
erregeen bihotzen tronuan dago.
Jaungoiko beraren ezaugarria da,
eta lurreko botereak Jaungoikoarenaren antz handiagoa hartzen du
errukiak justizia gozatzen duenean.
Beraz, judua,
zuk justizia eskatu arren, hau hausnartu ezazu:
justiziaz ez gara salbatuko.
Erruki eske gabiltza.
Eta eske horrek
erruki ekintzak egiten erakusten digu denoi.
Esandakoa nahikoa da zuk zure eskakizunaren justizia biguntzeko.
Nik esandakoa ez baduzu egiten,
Veneziako epaimahai zorrotz honek
merkatariaren aurkako epaia emango du.
Nik eginak nire gain hartzen ditut.
Lege eske nago ni,
nire zor-agiriko zigorra eta ordaina.
- Ordaintzeko dirurik ez al du? - Bai, hementxe.
Zor zaionaren bikoitza eskaini diot.
Hori nahikoa ez bada, hori hamar bider ordainduko dut,
eta nire eskuak, nire burua, nire bihotza eskainiko ditut!
Hau ere nahikoa ez bada zitalkeriak egia zapalduko du!
Behingoz bada ere, ahaztu legea zuen autoritatea erabiliz!
Salbuespena egin ezazue, deabru honi nahi duena ez emateko!
Ezinezkoa.
Ez dago Venezian dekretu bat aldatzeko botererik.
Gero aurrekaritzat hartuko litzateke, Estatuaren kalterako.
Ezinezkoa da.
Daniel bat dugu epaiketan.
Daniel berri bat.
Epaile gazte eta jakintsua, zure aurrean txapela kentzen dut.
Utz iezadazu, mesedez, zor-agiria ikusten.
Hemen duzu, doktore agurgarria.
Shylock,
hau bider hiru eskaintzen dizuete.
Zina.
Zin egina diot zeruari.
Zin-haustea nire arimaren gainean hartzea nahi duzu ala?
Ezta Venezia osoaren truke ere.
Zor-agiri hau bete beharra dago!
Legearen arabera
juduak haragi libera bat kentzeko eskubidea du
bihotzaren ondotik.
Erruki zaitez.
Har ezazu hiru bider zure dirua.
Utz nazazu zor-agiria urratzen.
Dioena zehatz betetakoan, bai.
Bihotzez eskatzen diot epaimahaiari
epaia emateko.
Horrenbestez, hauxe da epaia:
presta ezazu bularra horren aiztorako.
Epaile zindoa!
Gizon gazte bikaina.
Izan ere, legearen helburuak badu zerikusirik zigorrarekin
eta zigorra hemen ageri da...
- ...zor-agiri honetan. - Egi hutsa,
epaile zuhur zuzena.
Zure aurpegiak ematen duena baino askoz zaharragoa zara.
Biluztu beraz zure bularra.
Bai, bere bularra.
Horrela dio zor-agiriak, ezta, epaile zindo?
"Bere bihotzetik ahal denik hurbilen".
Horiek dira hitzak.
Horrelaxe da.
Ba al dago hemen haragia pisatzeko pisurik?
Neuk badut bat.
Hemen.
Shylock, ekarri al duzu zirujaurik
odolustuta hil ez dadin?
Horrelakorik aipatzen al du zor-agiriak?
Hemen ez da aipatzen.
Baina zer inporta dio? Maitasunez egin ezazu.
Ezin dut aurkitu. Hori ez dago zor-agirian.
Zuk, merkatari,
zerbait esatekorik al duzu?
Oso gutxi.
Datorrena hartzeko prest nago.
Eman eskua, Bassanio.
Agur.
Ez nahigabetu ni zuregatik horrela erori naizelako.
Ondasunak galdu dituzten beste batzuek baino zori hobea baitut.
Goraintziak zure emazte zindoari.
Antonioren amaiera konta iezaiozu.
Esan asko maite zintudala.
Hildakoan nitaz ongi hitz egin.
Eta behin esatekoak esanda,
ebatzi dezala ea Bassanio maite izan dudan.
Damu zaitez, baina adiskidea galtzearengatik bakarrik;
bera ez baita damu zure zorra ordaintzearengatik.
Izan ere, juduak sakonik asko ebaki ezkero,
zor hori behingoan eta bihotz-bihotzetik ordainduko dut.
Antonio,
nik hartutako emaztea
neure bizitza adina maite dut.
Baina neure bizitza bera, nire emaztea,
eta mundu guztia,
ez dute niretzat zure bizitzaren besteko baliorik.
Dena galdu nahiko nuke,
dena sakrifikatuko nuke deabru honi opatuz
zu libratzearren.
Nik ere badut emazterik eta maite dut.
Horregatik, nahiago nuke zeruan balego
haren bitartez ahaldunen batek judu txakur hau aldarazteko!
Nik banuen alaba bat.
Nahiago nuke Barrabasen leinuko batekin ezkontzea
kristau batekin baino!
Denbora alferrik galtzen gabiltza. Arren,
eman epaia.
Aurrera.
Merkatari honen libera bat haragi zurea duzu.
Epaimahaiak onesten du.
Legeak ematen dizu.
Epaile zuzena!
Eta haragi libera hori bularretik kendu behar diozu.
Epaimahaiak onesten du, legeak ematen dizu.
Epaile jakituna!
Epai ona.
Goazen.
Presta zaitez.
Itxaron apur baten!
Zerbait gehiago dago.
Zor-agiri honek
ez dizu ematen odol tanta bat bera ere.
Argi eta garbi dio: "Libera bat haragi".
Har ezazu bada, zor zaizuna, zure haragi libera.
Baina hura kentzean,
kristau odol tantarik isurtzen baduzu,
Veneziako legearen arabera Estatuak lurrak eta ondasunak konfiskatuko dizkizu.
Epaile zuzena!
Entzun, judua!
Epaile jakituna!
Legezko ote da hori?
Zeuk ikusiko duzu agindua.
Eta izan ere, justizia eske zaudenez,
izan zaitez ziur
justizia izango duzula eta zuk nahi baino gehiago.
Orduan eskaintza hartuko dut.
Zor-agirikoa hiru bider eman, eta doala kristaua libre.
- Hor duzu dirua. - Egon.
Juduari justizia osoa egingo zaio.
Geldi, ez presarik izan. Isuna bakarrik hartuko du.
Prestatu zaitez haragia ebateko.
Ez isuri odolik.
Eta ez ebaki libera bat baino: ez gehiago, ez gutxiago.
Libera bat baino gehiago nahiz gutxiago ebaten baduzu,
nahiz eta alde hori
gramo bakarrekoa izan...
Ez:
balantza ile baten lodieran ere alderatzen bada,
hil egingo zara
eta ondasun guztiak konfiskatuko zaizkizu.
Daniel berria!
Orain, sinesgabe hori, patrikan zaitut!
Zergatik dago judua zalantzan?
Ezin al dut berreskuratu utzitakoa ere?
Isuna; besterik ez.
Arrisku hori hartu beharko duzu.
Bada, deabruak emanak on egin diezaiola!
Nire egitekoa amaitu da.
Itxaron, judua. Legeak badu oraindik zuri nondik heldu.
Veneziako legeen arabera,
atzerritar bat herritar bati bizia kentzeko asmotan badabil
bizia galtzeko zenak bestearen ondasunen erdia eskuratuko du.
Beste erdia
Estatuaren ogasunera pasatuko da.
Eta errudunaren bizia
Dukearen eskuetan geratzen da,
beste inori helegiteko aukerarik gabe.
Egoera horretan zaude zu.
Belaunikatu, beraz
eta eska iezaiozu errukia Dukeari.
Zure burua urkatzeko baimena eska ezazu.
Guregandik zuetara dagoen aldea ikus dezazuen:
zuk eskatu aurretik bizia barkatzen dizut.
Zuren ondasunen erdia Antoniorena izango da.
Beste erdia Estatuarena.
Ez,
hartu nire bizia eta guzti, ez dut barkamenik nahi.
Nire etxea ere kentzen baitidazue haren oinarrizko zutabea kentzean.
Bizia kentzen didazue
nire bizibidea kentzean.
Zein erruki erakuts dezakezu, Antonio?
Urkatzeko soka, dohainik. Besterik ez, jainkoarren!
Duke jaunak
eta epaimahaiak
plazer badute,
bere ondasunaren erdiarekin kitatu dezala auzia.
Niretzat nahikoa da beste erdia gordetzea,
bera hiltzen denean
alaba bahitu dion jaunari emateko.
Baldintza batekin: fabore honengatik,
berehala kristau bihurtu dadila.
Egingo du,
bestela nik emandako barkamena hutsean geratuko da.
Ongi deritzozu, judua?
Zer diozu?
Ongi deritzot.
Idazkari,
idatzi emaitza-agiria.
Mesedez, utz nazazue joaten.
Ondoezik nago.
Sinatuko dut.
Gero bidal iezadazue emaitza-agiria eta sinatuko dut.
Zoaz, bada.
Baina egin ezazu gero.
Saioa amaitu da.
Jaun goragarria,
zure jakituriak gaur ni eta nire adiskidea,
zigor astunetik libratu gaitu.
Hori dela eta, juduari zorreko 3.000 dukatak
eman nahi dizkizuegu
zure lana eskertzeko.
Eta halere zureganako
maitasun zorretan gelditzen gara betirako.
Gogobete dena ongi ordaindua da.
Eta ni gogobeterik naiz zuok libraturik.
- Agur. - Jauna, derrigorrez ekin behar dizut.
Ordain bezala ez bada, har ezazu gure oroigarri bat.
Onartu bi gauza, arren: hori niri ez ukatzea,
eta ni barkatzea.
Gehiegi estutzen nauzu, eta amore emango dut.
Eman iezazkidazu eskularruak.
Zuregatik erabiliko ditut.
Eta zureganako maitasunez,
eraztun hau hartuko dizut. Ez kendu eskua.
Ez dizut besterik hartuko,
eta maitasunarengatik hori ez didazu ukatuko.
Eraztun hau... ai ene! Huskeria da, lotsatuko nintzateke.
Hori besterik ez dut nahi.
Ez da berez balio duena, hori baino gehiago dago.
Veneziako eraztunik onena bilatuko dizut, kalean bandoa jota.
Baina hau... Barkatu.
Ikusten dut, jauna,
eskuzabala zarela.
Lehenik eskatzen irakatsi didazu,
eta gero eskaleei nola erantzun behar zaien.
Eraztun hau nire emazteak emana da.
Eta zin egin nion ez nuela salduko, emango,
edo galduko.
Aitzakia ona opariak aurrezteko.
Eta zure emaztea eroa ez bada,
eta eraztun hau ongi merezita dudala badaki,
ulertuko du zuk niri ematea.
Bassanio, gizona! Eman iezaiozu eraztuna.
Horren merituek eta nire maitasunak
zure emazteak agindutakoak baino indar gehiago izan dezatela!
Bilatu juduaren etxea, izenpetu dezala agiri hau.
Nire jaun Bassaniok eraztun hau bidaltzen dizu.
Eta afaltzera gonbidatzen zaitu.
Ezinezkoa da.
Haren eraztuna gogoz
eta esker onez hartzen dut.
Esan berari mesedez.
Gainera erakutsi, arren, gazte honi Shylock zaharraren etxea.
Egingo dut hori.
Ikus dezagun ea nire senarrak ere eraztuna gordetzen dakien.
Andere maiteak, ongi etorriak etxera.
Gure senarren alde otoitzan izan gara,
eta horri esker haiek lehenago itzultzea espero dugu
Gau hau egun motela iruditzen zait.
Eguna baino are motelagoa.
Eguzkirik gabeko eguna bezalakoa.
Bakea.
Ongi etorri, ene jauna.
Milesker, anderea. Eman ongi etorria nire adiskideari.
Hau da harako Antonio,
hainbeste zor diodana.
Berari estu lotuta egongo zara, bai,
entzun dudanez bera zuregatik estu eta larri egon baita.
Ez orain: absolbitu naute eta.
Jauna, ongi etorri gure etxera.
Hitz hutsez barik, beste bidez erakutsi behar dugu hori.
Beraz, amaitu ditzagun kortesiak.
Ilargiaren izenean, zin dagizut iraindu nauzula!
Benetan, epailearen laguntzaileari eman nion.
Hobe nuke hura eman beharrean zikiratzea! Nolako txarto hartu duzun gero.
Zer, dagoeneko elkarrekin borrokan? Zer gertatzen da?
Urrezko uztaia. Berak emaniko eraztun ziztrin bat.
Aiztoetan grabatu ohi diren hitz horietako batzuekin:
"Maite nazazu, eta ez nazazu utzi".
Zer ari zara, hitzez eta balioaz?
Eman nizunean zin egin zenidan
heriotzara arte aldean eramango zenuela.
Hilobian zurekin sartuko zela!
Niregatik ez bazen, emandako hitzarengatik
gorde behar zenukeen!
Epaile baten laguntzaileari? Bai zera! Neskaren bati!
Gazte bati eman nion!
Mutiko bati,
ez zeu baino handiagoa, epailearen laguntzailea.
Txarto egin duzu, argi eta garbi esango dizut.
Zure emaztearen lehenengo oparia hain erraz ematea?
Nik nire maiteari eraztuna eman nion
eta sekula ez kentzeko zin eginarazi nion.
Eta hemen dago bera.
Zin egingo nuke bere alde, ezetz hark sekula galdu,
ezetz kendu atzamarretik, munduko ondasun guztiengatik ere.
Eskua ebaki beharko nuke, bere alde borrokan galdu nuela esanez.
Bada, Bassaniok eraztuna eman zuen.
Epaileak eskatu zion.
Ondo merezita gainera.
Gero mutikoak, haren laguntzaileak,
haren idazkariak, nirea eskatu zidan.
Ez batak ez besteak ez zuten nahi eraztunez beste ezer.
Ahal izango banu, ukatuko nuke.
Baina ikus dezakezunez, eraztuna ez dago nire atzamarrean.
Joana da.
Zure bihotza ere hutsik dago,
bere barruan ez dago egiarik.
Eraztuna ikusi arte ez dut zapalduko zure oherik.
Ezta nik ere zurerik
nirea ikusi arte.
Portia maitea: jakin bazeneki
eraztuna nori eman nion,
norengatik eman nuen
zergatik eman nuen,
eta nolako gogoz kontra,
hark beste ezer hartu nahi ez zuelarik,
zure atsekabea gutxituko litzateke.
Eta zuk jakin izan bazenu
eraztunaren bertutea,
edo eraztuna eman zizunaren balioaren erdia,
edo zeure ohorea, eraztun hori izatean,
ez zenuen eman izango eraztuna.
Nerissak irakatsi dit zer sinetsi.
- Seguru emakumeren batek duela! - Ez, nire ohoreagatik.
Emakumerik ez,
lege-irakasle batek baizik.
3.000 dukat hartu nahi ez eta eraztuna eskatu zidan.
Nik ezetz esan nion, eta zapuzturik joan zen,
nire adiskide minaren bizia salbatu eta gero.
Zer egin behar nuen,
andere kutuna?
Atzetik bidali nion eraztuna.
Legegizon hura ez dadila hona sekula etorri.
Nik maite nuen bitxia duenez,
zuk nire omenez gordetzeko hitz eman zenuena,
zu bezain eskuzabala izango naiz.
Dudan gauzetatik ezer ez diot ukatuko.
Ez nire gorputzik
ezta nire senarraren oherik ere. Ezagutuko dut.
Portia, barkatu besterik ezinez eginiko irain hau.
Eta adiskide hauen aurrean zin egiten dizut,
zure begi ederrengatik,
ez dudala zuri eginiko zinik berriro hautsiko.
Nik behin nire gorputza zorretan eman nuen bere ondasunengatik.
Orain nire arima jartzen dut berme gisa,
zure jaunak ez duela aurrerantzean
sekulan hitzik jango beren-beregi.
Horretara, zeuk
erantzungo duzu bere ordez.
Eman iezaiozu hau
eta lehengoa baino hobeto jagoteko agindu.
Tori, Bassanio,
zin egin ezazu eraztun hau gordeko duzula.
Jainkoarren!
- Hau nik irakasleari emandako berbera da! - Hark eman zidan.
Barkatu, Bassanio.
Eraztun honen truke irakaslea nirekin oheratu baitzen.
Barkatu niri ere, Graziano zintzoa.
Bart irakaslearen laguntzaile hori,
eraztun honen truke,
nirekin oheratu baitzen.
Arraioa!
Hau bideak udan konpontzea bezalakoa da,
konponketarik behar ez dutenean alegia!
Kukuarena egin digute?
Merezi al dugu?
Ez esan astakeriarik.
Denok harriturik zaudete.
Bassanio,
hemen duzu gutun bat.
Paduako Belario zaharrarena da.
Hor irakur dezakezue
doktorea Portia zela
eta haren laguntzailea, Nerissa.
Hemen dugun Lorenzok esan dezake
zuek joatean nik ere alde egin nuela
eta oraintxe itzuli naizela.
Zeu doktorea?
Eta nik ezagutu ez?
Zu zinen laguntzailea,
kukuarena egin behar zidana?
Bai; baina ez duena egingo. Gizon bihurtzen ez banaiz behintzat.
Doktore maitea,
nire ohe-laguna izango zara.
Ni ez nagoenean,
nire emaztearekin etzan.
Zer berri, Lorenzo?
Nire idazkariak ere zuretzako badu berri pozgarririk.
Hemen,
zuretzat eta Jessicarentzat,
judu aberatsaren aldetik
oparia.
Hura hiltzen denean, bere ondasun guztien jabe izango zarete.
Andere lirainak,
gosetuen gainean manná isurtzen ari zarete.
Ia goiza da,
baina halere,
esango nuke ez zaretela oraindik berriekin ase.
Goazen barrura
eta hasi zuen galdeketa; dena zehatz erantzungo dugu.
Hala bedi.
Nerissaren galdeketako lehen galdera hauxe izango da:
hurrengo gauera arte esna egotea nahiago duen
edo oheratzea, bi ordu barru eguna argituko baita.
Baina eguna izanik, ni gauaren irrikatan izango naiz,
doktorearen idazkariarekin oheratzeko.
Bizi naizen artean, nire kezka bakarra
Nerissaren eraztuna ongi jagotea izango da.
Azpitituluak: @txikillana 2019-II-18
Euskarazko itzulpena: Bedita Larrakoetxearen testuan oinarritua (Kardaberaz Bilduma 11, 1974)