Film hau
egundoko filmik ezohikoena da
Bihotzeko arazoak dituen jendeak
edo erraz asaldatzen direnak
ez lukete inondik ere film honen eszena batzuk ikusi behar.
Adi, mesedez,
holakoa baldin bazara
edo ikusleen artean dagoen gazte edo haur sentibera baten aita
mesedez, zu eta haurra irten aretotik.
¶ Bai ¶
¶ Louie Louie, laztana ¶
¶ Joan behar dut orain ¶
¶ Louie Louie, laztana ¶
¶ Joan behar dut orain ¶
¶ Mundu komunista jausten ari da ¶
¶ Kapitalistak bihotzak apurtzen ari dira¶
¶ Dirua da izateko arrazoia¶
¶ Kantatzen jartzen nau Louie Louie ¶
¶ Louie Louie, laztana ¶
¶ Joan behar dut orain ¶
¶ Louie Louie, laztana ¶
¶ Joan egin behar dut orain ¶
¶ Batzuek diote izango dela, batzuk diote ez dela izango ¶
¶ Orain ikusten duzu, Orain ez duzu ikusten ¶
¶ Gure diru guztia hondamendietako film batean gastatzen dugu ¶
¶ Kantuan jartzen nau Louie Louie ¶
¶ Louie Louie, laztana ¶
¶ Joan behar dut orain ¶
¶ Louie Louie, laztana ¶
¶ Joan egin behar dut orain ¶
¶ Oh, emaiezu orain. ¶
Erroma antzinaroko hiririk handiena
eta ederrena zen.
Inperioaren fatxada ikusgarriak baina,
ezin zituen ezkutatu gainbeheraren haziak,
ekonomiak esklabotzan zuen oinarri gaixtoa,
aberatsen eta pobreen arteko amildegia.
Forumaren ikusgarritasunaren atzean
auzune pobre zabalak zeuden.
Auzune haietatik irtetea oso zaila zen, lan eskaintza gutxi zegoelako
eta praktikan bat ere ez prestakuntzarik ez zutenentzat.
Herritarrak entretenituta eta kezkarik gabe edukitzeko,
joko eta espektakulu ugari antolatzen ziren haien kostura.
Hasiera batean, gurdi lasterketek soilik babesten ziren.
Baina Trajanoren erresumarako,
ohikoak ziren hiltzerainoko borroka basatiak.
Erromako historian, hasiera batean,
hautatutako ordezkariek zuten agintea.
Baina ordurako, gobernuko funtzio guztiak
enperadoreak eskuratuak zituen.
Legearen gainetik zegoen, eta dekretuen bidez agintzen zuen.
Erromatarrak, herri zibilizatu hark,
inoiz sortutako lege sistemarik humanoenarekin,
gizakiak bortxatzea toleratu ahal izatea,
sinestezina da.
Desoreka hori, eta
funtzionarioen jokabide arduragabea izango ziren
Erromaren gainbeheraren arrazoi nagusiak.
Neure buruari galdetzen diot: nola ikusiko dute etorkizuneko zibilizazioek geure gizartea?
Juzgatuko gaituzte honengatik?
-¶ Komuna husten ari den katua da...¶
¶ Komuna husten ari den katua da... Komuna husten ari den katua da..., ¶
¶ Komuna husten ari den katua da... ¶
Edo juzgatuko gaituzte beste honengatik?
Sheriffen autoa ikusten duzu?
Bai, hantxe dago. Sheriffa... lehenengo autokoa da.
- Ez... - Hori da.
Hiru, lau, bost, sei...
Zazpi.
- Emadazu telefonoa. - Hortik dago...
hortik, sofaren gainean dago.
Horixe, ezin naiz gehiago hurbildu, aita.
- Ez egon ate aurrean, aita.
Irten hortik...
Sheriffa, kaixo, Robert Griffith naiz, hemen nago, etxe barruan.
Atzeko atea botatzen ari dira, aita.
Lau lagun gaude hemen barruan. Atea kolpatzen ari dira.
Ez dugu erresistentziarik egingo,
baina zu zeu sartu beharko zara.
Lau pertsona gara hemen etxe barruan, baina.
Aita, ez zaitez ate aurrean egon.
- Ez, ba.
Beste lekuko bat.
Esaiozu zure izena kamarari.
- David Phillips naiz. - Chris Collins.
Audra Collins.
- Eta hauxe dira Amerikako Estatu Batuak?
Hauxe dira Estatu Batuak, lagunak, hementxe ikusten ari zaretena.
- Sheriffaren bulegoa. - Bai, badakigu.
- Ondo, irten behar duzue, mesedez. - Ados.
Ezin dugu horrela jokatu, ontzat ematen dugu hau guzti hau.
Eta berria da.
Orain arte ez dira inoiz etorri eta etxea oholaz prezintatu,
pertsona bat etxetik atera
eta etxeko altzariak zakarrontzira bota ondoren.
Jakinarazi nahi digute
gero eta gogorrago ari direla,
inoren etxea hartu eta oholez prezintatuta.
Hau nire familiaren etxea izan da. Nire gurasoen etxea da..
41 urtez bizi izan naiz hemen.
Bizitza osa eman dut hemen.
Hauxe da nire etxe bakarra, hauxe izango da nire etxea, edozer gertatuta ere
- Arotza besterik ez naiz. - Hara hor bada.
Sandra, badoaz. Joan daitezela.
- Arotza naiz. Eta zer? - Horixe besterik ez.
- Jendeak zorrak ordaintzen ditu. - Zeuri gertatu ahal zaizu.
Ados. Beraz, zer egin beharko nuke zure ustez?
Ez pentsa pozten nauenik, baina horixe egiten dut.
Esan nahi dut beharbada beste zerbait aukera dezakezula
- Hori besterik ez dugu esaten. - Horrek ez du esan nahi...
Zu langilea zara, langileen klasekoa.
jendea aztoratzen da eta mina ere har dezake.
Ez dugu minik hartuko.
Mehatxatzen gaituzu?
Banoa hemendik. Asaldatu eta mina ere har dezakezue.
Mina har dezakezula diozu, zuri ere gertatu ahal zaizu.
Matxinada bat egongo da
ezer ez daukan jendearen
eta dena daukatenen artean.
Ez dut ulertzen.
Egon ere ez dago tartekorik.
Dena daukatenak daude batetik
eta ezer ez daukan jendea bestetik.
Hau guzti hau etxetik atera, bildu eta
alde egin behar dugu 30 egun inguruan,
nora joaterik ere ez daukagun arren.
Oh.
Etxe hau geuk diseinatu genuen.
Orubea ere nire familiako etxearena zen.
Nire herentziaren zati bat galdu dut honekin.
Zergatik egiten diote horrelakorik lan egiten duen jendeari?
Zergatik eramaten dute dena?
Dena kentzen diozue jendeari.
Gu langileak gara, klase ertainekoak,
bizitza aurrera ateratzen.
Bizirik irauteko besterik ez.
Browning zaharra.
nire pistola,
nire aitaren pistola, nire pistola.
- Sheriffaren saila.
30 egun direla suposatzen da.
30 egun ditut gauzak ateratzeko.
- Tipoak horixe esan zidan. - Ez.
Zer?
Gaurko jarrita dago.
Baina...
Paperak dio gaur bertan
09:00etan hustu behar dugula etxea.
Kaka zaharra!.
Tira, bera ere harrituta dago.
Ez daukat etxerik.
Polizia hark esan zidan
dagoeneko etxea beste bati saldu diotela.
Beraz, etxea ez da gurea, beste norbaitena da.
Kapitalismoa hauxe da:
hartu eta emateko sistema bat.
Hartzeko gehienbat.
Gauza bat bakarrik ez genekien:
matxinada noiz hasiko zen.
Denetatik denetatik egiten saiatu gara
banketxea lapurtzea izan ezik.
Pentsatzen ari naiz, beharbada hori egingo dut.
Badakizu, nork bere dirua errekuperatzeko bidea da hori.
Egin bazuten, niri egin zidaten.
Ez dakit zergatik ezin dudan nik beraiei gauza bera egitea
Hauxe nire bigarren "Hyundai Sonata" autoa da.
Ziur asko berri bat erosiko dut datorren urtean
Eta ziur asko beste Sonata bat izango da
Tira, ez naiz auto zalea.
Joan eta Mercedes baten
edo Bentley baten balioko jabegoa lapur badezaket
hori bai, hori dut gustukoa.
Hauxe duzue Peter Zalewski,
Floridako ondasun higiezinekoen jenioa.
Goazen.
Bere ondasun higiezinekoen konpainiari "Condo Vultures" (Jabetza-Putreak) izena eman dio.
Seinale oso ona daukagu
Ateratzeko azken abisua daukazu.
Ikus dezakezu pertsona hori poliziek
kanporatu egin dutela
Ongi etorri.
Peter-ek hipotekatutako etxeak
erosi eta gero saldu egiten dituzten
bezeroekin bakarrik egiten du lan.
77 m2 inguru izango dira
Azkenean, erosle bakarrak
guk ordezkatzen ditugun pertsonak dira batez ere
Gaur 66.000 dolar balio du merkatuan
Oportunistak dira.
Ez dute errukirik, ez sentsibilitaterik.
Zenbakiekin funtzionatzen dute Diru xehea erabiltzen dute,
eta edozein saltzaileri probetxua ateratzea bilatzen dute
zein egoeratan dagoen begiratu ere egin gabe.
Jendeak beti galdetzen du: ''Zenbat da 25¢ dolarreko?''
Horixe da. Horixe ateratzen da.
Putreak gorpua garbitzera doan
oportunista ordezkatzen du.
Hainbeste germenekin eta horrelako egoeratan lan egiten dutenez
botaka egingo dute
eta garbiketa moduko prozesua da.
Putreek berez ez dute hiltzen,
garbitzaileak dira.
Zein banketxe nahi duzu? Bank of America?
Guk informazioa bilatu egiten dugu
eta hara... hementxe dago.
Hemen Bank of America delakoaren egikaritzeko 3.400 dauzkagu
Maitagarria da.
Bildutako informazioak,
guda-lekuaren ikuspegia ematen digu
ia piloturik gabeko hegazkin batek Afganistanen, Pakistanen edo Iranen
ikuspegia ematen duen bezala.
Oraingo prezioa 355 da.
Erosi, 840tan erosi zuten.
Beherapen txiki bat. Bi edukiko dituzu...
Gure jendeak informazio hori erabiltzen du bertan sartzeko eta
jabetzak lapurtzen saiatzeko, lege eta etika guztiarekin,
baina ahal den preziorik txikienean.
Kontua hartzea da.
Begira, begiratu teilatua, guztiz ondatuta
Ez dugu urakanik izan azken bost urteetan.
Ongi etorri Miami estiloko etxebizitzetako krisialdira.
Horixe da kapitalismoa
eta horretxegatik informazioa erabakigarria da.
Bertara sartzen gara, jakinarazten diegu,
eta gustokua badute, badakizu...
- Begiratu leihoari. - Begiratu hori.
Ematen du ondoko etxe hori erre egin dela.
Hau kapitalismo hutsa da.
- Suaren kalteak. - Inor bizi ote zen hor...
Denek daukate sartu eta
inoren ezbeharrari probetxua ateratzeko gogoa.
Batek galdetu zidan:
''Zer alde dago zu eta benetako putre baten artean?''
"Oso sinplea da", erantzun nuen. "Nik ez dut botaka egiten''
Gure gaurko gaia: Zer da kapitalismoa?
Kapitalismoa?
Tira, galdetu beharrik ere badago?
Ez al digu eman munduko bizimailarik altuena?
Libreak gara irabaziak ateratzen saiatzeko,
moldatzeko edo porrota izateko.
Kapitalismoa hauxe da:
enpresa libreko sistema.
Orain, esan, zer esan nahi du "enpresa librea"
Wally Shawn nire laguna ikustera joan nintzen,
antzerki obren idazlea da, eta aktorea ere batzuetan.
Ulertezina!
Baina Wally-k historia eta politikak ere ikasi zituen
bai eta oinarrizko ekonomia ere.
"Enpresa librea" esaldia erabiltzen da,
zure buruan irudi bat sortzeko.
Herri txiki bat edo, hainbat dendarekin,
Eta dendarik onenaren jabeak ditu
herriko bezero gehienak.
Horixe da sistema kapitalistaren oinarria:
irabaziaren motibazioa.
Lan egiten da dirua egiteko.
Kapitalismoaren jatorrizko teorian
oso antolaketa argia da
gizarteak bozkatzeko
zer produktu egitea nahi duen.
Zertarako erabiltzen duzu hori?
Hau; hau guztirako erabil dezaket.
Badakizu, gizarteak bozkatzen du.
Gustukoa dute tipo honek
egiten duen izozkia
Baina beste tipo horrek egiten duena,
ez zaie horrenbeste gustatzen
eta ez dute erosten. Beraz, desagertu egiten da.
Nire kontua da. Ondo dagokizu.
Bizitzaren oinarrizko legearen arabera
gauzak badauzkazu gauza gehiago eskura dezakezu erraz
Oso azkar, tipo batek
edozeinek baino bost halako eduki ditzake.
- Enpresa librea. - Lehiaketa.
Irabaziaren motibazioa.
Nire aita, General Motorseko muntaia-kateko langilea
gure etxea erosi eta ordaindu zuen
ni haurtzaindegitik irten baino lehen.
Hiru urtean behin auto berria erosten genuen
Udan New Yorkera joaten ginen
Horra ni Wall Streeten.
Eta hori ni naiz, nire lehen filma zuzentzen
Munduko Azokan.
Eskola katolikoetara joan ginen, bizimodu ona genuen
Hori kapitalismoa bazen, nik kapitalismoa maite nuen
eta nik bezala guztiek ere.
Urte haietan jende piloa aberastu zen
eta zerga-tasarik handiena ordaindu behar izan zuten: %90a.
%90a ?
Bai.
Baina hala eta guztiz ere Bogie eta Bacall bezala bizi ziren.
Eta zer egin genuen haien diru guztiarekin?
Urtegiak, zubiak, autopistak,
eskolak, ospitaleak eraiki genituen
Tipo bat ilargira ere bidali genuen.
Ematen zuen dena ondo zihoala.
Aitak lan kontratua zuen, eta amak ere, nahiez gero, l
lan egin zezakeen, baina ez zuen beharrik.
Klase-ertaineko familiek soldata bakarra behar zuten bizitzeko.
Gure familiak osasun eta hortz-haginen arreta doanekoak zituen.
Neska-mutilak unibertsitatera joan zitezkeen, banketxeari mailegua eskatu barik.
Aitak soldatapeko lau asteko oporraldia zuen udan.
Jende gehienak aurrezkiak zituen kontu korrontean, eta zor gutxi zegoen
Eta aitaren pentsioa gordeta zegoen, inork ukitu ezin zuen leku batean.
Han edukiko zuen erretiroa hartzeko orduan .
Hori guztia geneukan industriako konpetentzia
hondarretara eraitsi zelako.
Itxura hau zeukan Alemaniarren autoaren industriak
Eta honela zegoen Japoniako autoaren industria
Lehena izatea erraza da
konpetentziarik ez dagoenean.
Bai, jakina, dena ez zen perfektua.
Bost axola
honako edo halako zerbait jasan beharrarekin
klase-ertainekoak izanez gero.
Eta gure seme-alabak gu baino hobeto ibiliko ziren.
Itxura ona zuen guretzat.
Kapitalismoa. Inor ez zen inoiz horren ondo ibili.
Eta orduan, kapitalismoarekin genuen maitasunaren
erdian bertan geundenean ...
ABC kateko igande gaueko filmak, ''Jokalaria''k,
albistegiaren zuzeneko erreportajearen ondoren j
arraituko du.
Gure historiako mugarrian gaude.
Depresioaren Mamua etorri zen.
Gutariko gehienek auto-barkamena eta kontsumoa
adoratzen ditugu.
Gizakiaren nortasuna dagoeneko ez da
egiten duenagatik definitzen
baizik eta daukanarengatik.
Hau ez da
zoriontasun edo erruki mezu bat,
Egia besterik ez da.
Eta abisu bat.
Hara, hitzontzi halakoa.
Sheriff berria behar genuen herrian
Presidente bezala jokatzen zekien bat
Soldata hobeak nahi zituzten langileak gobernatzen zekiena
Ondo, jauna. Irabazi duzula uste dut.
Edo feminista nardagarri horiek
Eskubide Berdintasuna aldarrikatzen.
Tira, ziztu bizian aldatuko dut hori.
Lana nola egin zekien gizona.
Ronald Reagan B saileko filmetatik sortu zen
1950etako korporazioko eledun ezagunena bihurtzeko.
Transistore irratia ere bada. Gramo batzuk besterik ez ditu pisuan.
Poltsikoan eraman dezakezu.
Boraxok, urik gabeko garbigarriak, eskuak garbi-garbi utziko dizkizu.
Bere bokazioa aurkitu zuen,
eta Wall Streetek bere gizona aurkitu zuen.
Begira, banketxeek eta korporazioek plan sinplea zeukaten:
AEB birsortzea, beraien zerbitzuan ipintzeko.
Baina hori lortzeko
presidentetzat saltzaile bat hautatu behar zen.
Eta horixe egin genuen
1980ko azaroaren 4an.
...zintzotasunez beteko dut
Estatu Batuetako Presidentearen kargua.
Ronald Ronald Ronald...
Eskerrik asko.
Une historikoa izan zen
Korporazioetako AEB eta Wall Streetek
ia kontrol osoa zeukaten euren eskuetan.
Ikusten duzue presidentearen ondoan dagoen tipo hori?
Hori, maiordomo itxurako hori.
Don Regan zuen izena,
Merrill Lynch-eko lehendakaria,
munduko akzio-artekaritza konpainiarik aberats eta handiena
Postu erabakigarria eskuratu zuen: Ekonomiako ministroa
Aberatsek behar zituzten zerga-murrizketak burutu zituen.
Regan gero Etxe Zuriko Kabinete Buru egin zuten
Presidentearen gainbehera hasi zenean.
Orduan Presidenteari eman beharko zioten 43 gobernadorek daukatena:
lerroak betatzeko ahalmena.
- Eta...
- Azkarrago egin beharko duzu. - Oh.
Zeinek esan dio Presidenteari azkarrago joateko?
Gizon hori Merrill Lynch da.
AEBetan gauzak ez ziren inoiz berdinak izango.
Herrialdea enpresa bat bezala gobernatuko zuten.
Zezena askatuko dugu.
Eta lau urte beranduago, Reagan berriro aurkeztu zenean.
Dena barre eta poza zen.
Benetan uste dut luzera hobeto izango garela.
Gorantza goaz.
Eta lantokiak inoiz baino askoz gogorrago ari dira lanean.
Gailurrean gaude berriro ere.
Errealitatean, Reagan-ek
gure industria-azpiegitura osoa desegin zuen.
Ez zuten hori egin dirua aurrezteko edo lehiakortasunari eusteko
enpresak orduan
mila milioiko irabazi errekorrak lortzen ari zirelako.
Ez; epe-laburreko irabaziak jasotzeko egin zen.
Eta sindikatuak deuseztatzeko.
Milioika langile bota zuten lanetik
eta gainerako langileei esan zieten bi aldiz gehiago lan egiteko.
Baina langileen soldatak izoztuta gelditu ziren.
Estatu Batuetako aberatsenei, erdira jaitsi zizkieten
gehienezko irabaziengatik ordaindu beharreko zerga-tasak.
Soldata duina jaso beharrean,
maileguan eskatutako diruarekin bizitzera bultzatu gintuzten
gure etxeko zorra barne-produktu gordinaren ia %100a izan arte
Porrot pertsonaletako eztanda eman zen.
Milioika herritar espetxeratu beharrean aurkitu ginen.
Antidepresiboen salmentak zeruraino igo ziren,
aseguru eta botika etxeek.
osasun-arretaren kostea, gora eta gora eraman zuten bitartean.
Hau guztia oso albiste onak ziren akzioen merkaturako
eta AEBetako exekutiboentzako.
Flinten populazioaren erdia ari zen
Gobernuko laguntzaren bat jasotzen.
Reagan-en garaiaren azken aldean,
Nire lehen filma egin nuen estatuan gertatutakoaz,
eta bereziki Flinten (Michigan), nire herrian gertatutakoaz,
General Motors-en jaioterrian.
General Motors-ek 4 bilioi dolaretik gorako irabaziak zituela zioen,
aldi berean hamar milaka lanpostu
deuseztatzen zituen bitartean.
Flinteko GM taldeko buru, Tom Kay ikustera joan nintzen
galdetzeko zergatik ari zen hori gertatzen.
General Motors-ek ez ziokeen inori ezertan lagunduko
kiebrara joez gero.
Egin behar zena egin beharko zen
egungo egoera ekonomikoan lehiakortasunari eusteko
Horrek 18.000 lanpostu kentzea esan nahi badu ere?
20.000 lanpostu kentzea esan nahi badu ere bai.
- Edo 30.000? - Nahi duzun guztia.
- Eta Flinteko lanpostu guztiak ere? - Gerta liteke.
Eta horrela gertatu zen.
Ia lanpostu guztiak deuseztatu zituzten.
eta General Motors-ek kiebrara jo zuen.
Beharbada penagarriena zen AEB guztiak
Flinten (Michigan) itxura hartzen hasi zirela.
Baina artean hiri batzuek arro ziren euren handitasunean.
¶ Cleveland ¶
¶ Etorri guztiak Cleveland-era, guztiak ¶
¶ Etorri gure eraikin biak ikustera ¶
¶ Hemen, leku honetan, lantegiak zeuden ¶
¶ Tren honek lanpostuak Cleveland-ik kanpora daramatza ¶
¶ Begiratu eguzkia urtean ia hiru aldiz ¶
¶ Tipo honek gutxienez bi isun ditu mozkortuta gidatzeagatik ¶
¶ Gure ekonomia LeBron James-en oinarritzen da ¶
¶ Erosi etxe bat bideo baten prezioan ¶
¶ Gure esportazio gai nagusia depresio iraunkorra da ¶
¶ Hain atzeratuta gaude, ze hau artelana dela uste dugun. ¶
¶ Okerragoa izan zitekeen, baina. Gu ez gara Detroit ¶
¶ Gu ez gara Detroit. ¶
Ez, ez dira Detroit.
20 urtez saiatu nintzen GM eta beste batzuei abisatzen
egun hau iritsiko zela, baina ez zuen ezertarako balio izan.
Beharbada orain entzun egingo ninduten.
Beraz, General Motors-en bulego nagusietara jo nuen.
Nire ideia batzuk konpartitzeko azken aldia.
Ez duzu bainemik. Ezin duzu filmatu hemen.
Eh?
Ez duzu General Motors-en baimenik.
- Ezin duzu hemen filmatu. - Presidentea ikustera etorri naiz.
Ez, jauna. Ez, jauna.
Begira, 20 urte inguru daramatzat holakoak egiten.
Ulertzen dut, jauna.
Eta 20 urtetan ez didate eraikin honetan sartzen utzi.
Uste dut garaia dela sartzen utzi eta
beraiekin hitz egiteko.
Ideia on batzuk dauzkat.
4-7 to 7-6 Bravo Area Alpha.
Aurrera.
Michael Moore dago hemen presidentea ikusteko.
Errepikatu hori.
Michael Moore da, film-egilea.
Presidentea ikustera etorri da.
- Jaunak. - Bai.
Baimena behar duzu aldez aurretik. Ezin duzu filmatu hemen, ados?
Baina ezin badut sartu baimena eskatzeko, zer egin behar dut orduan.
Arrazoia izango duzue. Amaitzea ez da erraza.
Gelditu hori. Ez egin hori. Sartu eraikinaren barrura.
General Motors-ek 35 urtean beste edozein korporaziok baino
diru gehiago egin zuen.
Baina Alemaniak eta Japoniak,
euren autoen industria berreraiki eta ibilgailuak egin zituzten.
Gureak baino seguruagoak, gasolina kontsumo gutxiagokoak,
eta gutxitan ondatzen ziren, inoiz ondatzekotan.
Alemanian, sindikatuek parte hartzen dute zuzendaritza izendatu eta botatzeko orduan.
Beraz langileek badute zer esanik.
Japonia eta Alemaniako jendea
ahalegintzen da ziurtatzeko buruzagi politiko kontserbadoreek ere
klase-ertaina eraitsi ez dezaten.
Zehazki non gaude gu oraintxe bertan?
General Motors-ek hartzekodunen konkurtsoa deklaratu zuen egunean
nire aitarekin joan nintzen AC bujien lantegia bisitatzera
30 urte baino gehiago egin zituen bertan lanean.
- Hementxe lan egiten zenuen - Hara joan beharko zenuke
Arranpa bat zeukaten, jendea igotzeko, handik
- Haren atzetik? - Bai.
- Eta lantegia han zegoen? - Bai.
Lantegia osorik, 3,5 kilometro inguru zituen, luzeran.
Gogoratzen dut amarekin etortzen ginela zure bila
- 2:30etan egunero. - Bai, hala da.
Handik irteten ginen, handik hain zuzen.
Eta gu autoan izaten ginen zure zain.
Eta arranpatik jaisten ikusten zintugun.
Asaldatu egiten ginen ikusten zintugun bakoitzean.
33 urte t'erdi egin nituen han.
- 33 urte t'erdi? - Bai, ba.
Zein da zure oroitzapenik onena, hemen lanean izan zinen denborakoa?
Nire oroitzapenik onena? Uste dut jendea dela.
Oso talde ona egiten genuen.
- Ondo moldatzen zinen lankideekin? - Bai.
Leku ona lan egiteko. Gozatu egin nuen.
Sentitzen dut desagertzen ikustea.
2008ko Gabonak baino pixka bat lehenago,
Chicagoko "Republic Windows - Doors" enpresak
sindikatutako langile guztiak kaleratu zituen bat-batean.
250 langile baino gehiago.
Hiru egun lehenago jakinarazi zieten.
Bank of America-k
ez zion enpresari kreditua luzatuko,
eta langileei ez zieten zegokien dirua ordaindu.
Nire bizitza lan honen inguruan antolatuta dago.
Nire laneko eginbeharrarekin bat bizi naiz
Eta ez ni bakarrik, langile guztiak hemen.
Enpresarekin dugun eginbeharretik
harantzago dihardugu.
Eta azkenean,
bost axola diogu enpresari.
Lantegia asteartean itxiko dutela enteratu gara.
Ez dugu merezi guri holakorik egitea
Mingarria da, esan dudan bezala,
hau nire bigarren familia da-eta.
Beraz, hala da, benetan mingarria da, benetan.
Faltan botako ditut guztiak
eta ez dut uste
inork planeta honetan
merezi duenik guri egin digutena.
Holako eszenak errepikatuko ziren estatu osoan
eta ematen zuen inori ez ziola ardura.
¶ Zambezi, Zambezi ¶
-¶ Zambezi, Zam. ¶ - Whoo!
Presidentea bere aginteko azken urtea gozatzen ari zen.
Baina ekonomia errekara jotzen hasi zenean,
erabaki zuen K hitza ateratzeko garaia zela.
Kapitalismoa inoiz sortutako sistemarik onena da.
Benetan?
Ezkerreko zein eskuineko ahotsek esaten dute enpresa libreko sistema
gutizia, esplotazio eta porrotaren sinonimoa dela.
Gutizia,
esplotazioa, porrota?
Aurrera, entzuten ari naiz.
Kapitalismoak aukeratzeko askatasuna eskaintzen dio jendeari
lana non egiteko, eta zer egiteko.
Pat Andrews lan bila ibili da.
Goizero iragarkiak irakurtzen ditu, alperrik irakurri ere.
Hemen ez dago ezer.
Ez naiz dantzari gisa arituko gizonezkoen klub batean.
nahi dituzten gauzak erosteko edo saltzeko aukera.
Tom Rendon-ek ez ditu langileak kaleratu
Stockton-eko (California) kartelak egiteko enpresan,
hitz horrek berak bere negozio erdia
suposatzen duelako.
Justizia soziala eta giza duintasuna bilatzen badituzu,
merkatu libreko sistema da zure bidea.
Eta Pennsylvanian justizia bila zebiltzanenentzat,
enpresa librean zuten bide bakarra.
Wilkes-Barrek (Pennsylvania,)
estatuko tasarik handiena du
erreformatorioan sartutako gazte kopuruan.
Beharbada, hemengo jende zintzoak
kapitalismoaren jokabideak erabiltzen dituelako
gazte galduak bideratzeko orduan.
Administrazioak enpresa pribatua kontratatu zuen
Izen goxoa zeraman: PA Child Care (PA Haur-Zaintza)
Bi negozio gizon ziren horren jabeak
Horietako bat, Robert Powell, abokatua eta enpresa-gizona zen.
Bere lagun Conahan epaileak
itxi egin zuen erreformatorio publikoa.
eta ondoren "PA Child Care" enpresak
8 milioi dolarreko instalazio pribatuak eraiki zituen.
Administrazioak alokairuan 58 milioi dolar
ordainduko zion.
Wilkes-Barre-ko gaizkile gazte batzuekin mintzatuko gara.
Magee belarra erre zuen institutuko jai batean.
Oso bihurria nintzen adin horretan.
Matt-ek eztabaida izan zuen afariko mahaian.
Afariko okela zati bat, saiheski bat, bota nion
nire amaren mutil-lagunari.
Jamie-k liskar bat izan zuen merkatalgune batean
bere lagunik onenarekin.
Pentsatu nuen, badakizu, ez ginela gehiago lagunik izango.
Eta Hillary-k MySpace-ko orri bat egin zuen
eskolako zuzendariaren kontura barre egiteko asmoarekin,
zorrotza zelako, eta umore-zentzurik ez zuelako.
Tontakeria batzuk esaten zituen orrian, 14 urteko neskato batek esan ohi dituenak
Zuzendariordeak poliziari deitu zion.
Mark Ciavarella epaile adeitsuaren aurrera eraman zituzten guztiak.
Neska-mutil horiek lehen ikasgaia ikasiko zuten
AEBetako kapitalismoari buruz:
denbora dirua da, diru pilo bat.
Epailearen aurrera eraman ninduten, Ciavarella jaunaren aurrera,
eta lau minutu ere ez genituen bertan egin.
Minutu pare bat edo bakarrik izan nintzen haren aurrean.
Ciavarella epaileak zera esan zidan:
''Zer arraio uste duzu zuk, holako gauzak egin ahal dituzula?''
Ziur nago, han sartu orduko, buruan zuela
mutiko hau barrura bidaliko dut, bost axola zergatik.
Begiratu ere ez ninduen egin.
Behin epaitegian sartuta, ez nuen inolako aukerarik
Beste sei gaztetxo edo zeuden nire aurretik
Ciavarellaren aurretik pasatu ziren guztiak,
arrazoi desberdinengatik, kontu txikiak zein kontu larriak,
denak barrura bidali zituzten.
Wilkes-Barre Amerikako Estatu Batuetan dagoen arren,
hemen kapitalismoak demokrazia garaitu zuen.
Robert Powell, "PA Child Care" enpresako jabeetako batek
tratu bat egin zuen Conahan eta Ciavarella epaileekin.
Ciavarellak bere kondena kopuruak igoarazi zituen.
Neska-mutil hauetako asko
dirua irabazteagatik sartu zituzten "PA Child Care" erreformatorioan
eta hartutako lanengatik,
epaile horiek 2.6 milioi dolar jaso zituzten,
"PA Child Care" enpresako jabeek hamarka milioi jaso zituzten bitartean.
Herritarrek ordaindutako zergetatik ateratako dirutan.
Eta nora joan zen Powell diru hori guztiaz gozatzera?
Bere hegazkin pribatura,
''Reel Justice'' izena duen bere yatera.
6.500 gaztetxo bidegabe kondenatu zituzten.
Diru-bide ona izan zen, iraun zuen bitartean.
Luzerne Konderriko bi epailek lege-arazo larriak dituzte.
Espetxeratu egingo dituzte.
Gaztetxo batzuk espetxeratu zituzten
askatasuneko begiraleek atxiloketaren aurka egonda ere.
Han barruan denboraren zentzua galtzen duzu eta ez dakizu zer egun den ere
Nik ia erabat galduak nituen.
Suposatzen zen, zera, uste nuen bi hilabete edo izango zirela.
Eta bi hilabete izatetik bederatzi izatera pasa zen.
Berak hasiera batean esan zuen hiru-sei hilabete izango zirela,
baina nolabait 11 t'erdi egin nituen azkenean.
eta ez nuen inoiz epailearen aurrera bueltatu
kondena luzatzeko.
"PA Child Care" enpresak
bere ziegak betetzeko epaileak ordaindu ez ezik,
beraiek erabakitzen zuten
gaztetxoak noiz zeuden gizarteratzeko prest.
Baina hori zentzuzkoa da, zeren eta gobernuak
bere ardurak irabazteko helburua duen enpresa bati
pasatzen badizkio,
zer espero duzu?
Objektu bat bezala sentitzen naiz, beraiek dirua egiteko besterik
erabili eta gero albo batera bota nindutela.
Aire-konpainian lan egiteko saiatzen ari naiz
eta etorkizunerako prestatzen,
hau guztia atzean utzi eta gertatutakoarekin amaitzeko behingoz.
Epaiketan ez nuen ezer kontrolatzen,
baina hegan egitean neu naiz.
Neuk egiten dut dena neure kabuz
Nik kontrolatzen dut dena.
Matt-ek hegan egitea du gustuko
eta egunen batean pilotua izatea espero du
Lortzen badu, kapitalismoaren
bigarren ikasgaia ikasiko du:
AEBetan, batzuetan, hobeto izango zara
McDonald's-en lanean.
- Sully gogoratzen duzue?
Hegazkin bat Hudson ibaian osorik jaitsarazi
eta 150 pasaiarien bizitzak
salbatu zituen Sullenberger kapitaina?
AEBetako benetako heroia.
Alkatearekin izan zen. Batasuneko hitzaldira joan zen.
Arraioa, "Super Bowl"era ere joan zen.
Eta gero Kongresura joan zen.
Hegan egitea nire bizitzaren pasioa izan da.
Baina lana ere gustukoa dut,
eta ez zait gustatzen gertatzen ari dena.
- Nire esperientzia pertsonalean
maite dudan langintzan jarraitzeko erabakiak
koste finantzari handia ekarri digu niri eta nire familiari.
Nire soldataren %40 murriztu didate.
Nire pentsioa, aire-konpainia gehienetan bezala, ezabatu egin dute.
Ez pentsa, mesedez, exajeratzen ari naizenik esaten dudanean
ez dudala seme-alabak bere pausoak jarraitzea nahi duen
aire-konpainia bateko pilotu profesional bat ere ezagutzen.
Hara, aretoa hustu egin duzu horrekin, Sully.
Ez dut uste kongresuko kideek horrelakoak entzun nahi zituztenik.
- Heroi gisa nahi zaituzte. - Oraingo esperientzia...
Zenbatekoa izan zen zure lehen soldata pilotu lanetan?
Lehen urtean 19.000 dolar irabazi nituen.
Bigarren urtean 22.000 edo 23.000 ingurura igo zidaten.
Azken urtean, osorik
17.600 dolar irabazi nituen.
Badago txiste bat konpainian pilotu berriei hegalak jartzen dizkigutenean
eta enpresak zera esaten du:
''Ei, ez eskatu bazkari txartelak uniformea jantzita daukazunean.''
Ez dakit zuek zer uste duzuen, baina niretzako
airean 15.000 metrotara naraman pilotuak soldata ona izan dezala nahi dut.
Ez dadila ibili kabinan
pilotuaren jarlekuan txanpon bila.
Lau hilabeteko aldi batean edo
bazkari txartelak jasotzen nituen.
- Bazkari txartelak jasotzen zenituen? - Bai.
- Eta hegazkina pilotatzen jarraitzen zenuen? - Bai.
Nire, nire bazkari txartelekin.
Bazkari txartelen bulegoko neskari,
pilotua nintzela esan nionean, zirkinik ere ez zuen egin,
baina ez, banekien ez ninduela sinisten.
Nola moldatu zara? Nola ordaindu dituzu zure gauzak?
Kreditu txartelak erabiltzen nituen janaria erosteko
- bazkari txartelak ez nituenean. - Ba, benetan?
10.000 dolarreko zorrak ditut kreditu-txartelean
beharrezko gauzetan bakarrik,
ez pantaila handiko TB edo estereoetan.
Erabiltzen duzu janariak erosi eta bizitzan moldatzeko.
- Bai. - Baduzu ikasketarako maileguetako zorrik?
- Bai. - Zenbat?
80.000 inguru edo.
- 100.000 dolar hartu nituen - Ikasketarako maileguak?
Eta ordaintzen amaitu orduko, martxa honetan
ziur asko, interes, kargu eta zigorrekin
milioi erdia aterako zait.
Kontu honetan ez dut, ez dut honetan pentsatzen
denbora asko eman nahi larriegia delako.
Modu horretan oso azkar deprimitzen naiz
aukeratu nuen lanbideaz pentsatzean
sekulako zorrak ditudala eta oso gutxi irabazten dudala.
Bigarren lana egin behar izan duzu hilaren azkeneraino iristeko?
Zakurrak paseatzen ditut,
"MonaVie" zukuak banatzen ditut.
Ezagutzen ditudan pilotu batzuek plasma ematen dute
diru estra eskuratzeko.
- Odola ematen dutela? - Tira, bai
Horrela diru estra eskuratu ahal dute hegazkinak daramaten arren?
Bai. Plasma ematen dute.
Odola itzultzen dizute, baina dirua ematen dizute plasmagatik.
- Hara.
Odola ateratzen dizute, plasma hartu eta
odola itzultzen dizute. - ...ematen dizute.
Tira, primeran, ez dago hain txarto.
Jendeak pilotatzen jarraitzen du gustukoa dutelako bakarrik.
Eta administrazioa horrezaz baliatzen da
Aire-konpainiek hegaldi asko banatu dituzte
tarte laburretan dabiltzan konpainien artean
sindikatuak itotzeko ahaleginetan.
Ez duzu lehiatzerik
urtero maila baxuago batean
segurtasunean murrizketak nolabait egin gabe
2009ko otsailaren 12an 10:15ak inguruan,
kontinente arteko 3407 hegaldia
Buffaloko aireportuan jaisten hasi zen
Egon, lurreko komunikazioren bat dago,
estatuko polizia edo sheriffaren bulegoa da
Begiratu behar dugu ea zerbait dagoen inguruan.
Hegazkin hau bost kilometrotara zegoen, eta bat-batean
ez genuen hegazkinaren erantzunik izan.
Nik hauxe bakarrik esan dezaket: hegazkin bat zegoen pantailan
eta orain ez dugu beraiekin hitz egiterik.
Ez zen inor bizirik atera.
50 lagun hil ziren.
Hedabideek pilotuen eginak azpimarratu zituzten
Marvin Renslow kapitainak eta Shaw lehen ofizialak
euren lanbideaz ari ziren berbetan.
''lanbidea'' eufemismoa da
pilotuak beste zerbaitez ari ziren:
gutxi irabazi eta lanez gainezka zeudela.
Hedabideek ez zuten aipatuko
zergatik gure sistema ekonomikoan
pilotu batek "Taco Bell" espektakuluan baino gutxiago irabaz dezakeen.
Shaw lehen ofizialak
16.000 eta 20.000 dolar artean irabazten zituen urtean
eta une batean bigarren lana zeukan.
Bigarren lana: zerbitzaria zen
kafetegia batean.
Konpainia horiek nola joka dezakete horrela?
Kapitalismoaren gakoa izango da:
Bidea ematen dizu edozer egiteko,
langile baten heriotzaz dirua irabazteko, esaterako.
Maitea, nik zabalduko dut. Probatu honekin.
Hau lrma Johnson da.
lrma-ren senarra, Dan, tarteko gerentea zen
Houston-eko (Texas) "Amegy Bank"ean.
- Zabaldu egingo duzu? - Ez.
Dan minbiziaz hil berri da,
lrma emaztea eta bi semeak utzi ditu.
Baina Irmak orain jakin du "Amegy Bank"ek Danen bizitzaren gaineko
isilpeko bizitza-aseguruko poliza egina zuen.
Dan hiltzekotan, banketxeak bihotz-onez
bere burua izendatu zuen onuradun.
Aseguru etxeak ustekabean Irmari jakinarazi zion
"Amegy Bank"ek 1.5 milioi dolarreko txekea jaso zuela
Dan hil ondoko astean.
Eskerrik asko laguntzeagatik.
Inoiz ez zidaten esan.
Nik jakin nahi nuen, ba, zergatik egin zioten poliza bat?
- Ez zenekien horretaz ezer? - Ez.
Eta beren burua izendatu zuten onuradun gisa.
Bai.
Beraz, zure senarraren heriotzak
1.5 milioi dolar aberatsago egin ditu?
Badakit ez dela zuzena beraiek nire senarraren heriotzaz
dirua irabazten saiatzea.
Zer gertatzen ari zen jabetu nintzenean,
Ezin nuen sinistu.
- Mingarria da. - Sentitzen dut.
Mingarria da eta erantzunak nahi nituen.
lrmak Michael D. Myers-ekin hitz egin zuen,
Abokatu hau ikertzen ibilia zen
enpresek beren langileen izenean egiten dituzte aseguru poliza mota hauek.
Bizitzako-aseguruaren erabilera normalean, jendea babestu egiten da
maite duen baten edo familiaren euskarriaren galeraz.
Baina ez duzu nahi pertsona hori hiltzerik.
Poliza horiek erosten dituzten konpainia horiek ordea,
polizaren proiekzioen arabera
langileak hiltzea nahi dute.
Konpainiarentzat, gehiago balio duzu hilik bizirik baino.
"American Greetings", "RR Donnelly - Sons", eta "Proctor - Gamble" programek
arazoak dituzte hilkortasun-tasarekin.
Lau programa konbinatu horiek aurreikusitako heriotza-tasaren
%50an ari dira.
Bezero horiek argi daukate arazoa.
Izatez, aseguru-agentea kexatu egiten da
langile nahikoak hiltzen ez direlako.
Eta inbertsioaren irabaziak ez datoz bat aurreikusitakoarekin.
Aseguru agenteak dio NCC hori ez dabilela
aurreikusitako heriotza-tasaren %78an baino.
Hartara, hilko zirela espero genituen %78 horiek hil egin ziren.
Baina arazoa da haietako hiru suizidioak izan zirela.
Eta ezin da horrela ibili urte guztietan.
Irudikatu ahal duzu jendeak inor hiltzea nahi duen
beste egoeraren bat?
Gerrako soldaduak, suposatzen dut.
Tira, noiz nahi izaten da jendea hiltzea?
Nik... ez dakit.
Gerra egoerak, terrorismo egoerak.
Drogaren gaineko epaiketak, beharbada. Ez dakit.
Galdera bitxia da.
Nik ez nuen ulertzen, holakorik legezkoa nola izan zitekeen.
Izan ere, badago inoren etxearen gaineko sute-asegurua egitea
debekatzen duen lege bat
etxe hori erretzea interesatuko zaidalako.
Myers abokatua urteetan kontu hau ikertzen ibili denez,
galdetu nion, ze enpresak ari dira
aseguru-poliza mota horiek erabiliz etekinak ateratzen .
Ez dakit, ez da jakiten,
Ez dago non bilatu
zure enpresak holako produkturen bat
erosi duen. - Zuk zeintzuk ezagutzen dituzu?
Guk ezagutzen ditugunak,
"Bank of America", "Citibank",
"Wal-Mart", "Winn-Dixie", "Proctor - Gamble",
"McDonnell Douglas", "Hershey",
"Nestlé" , "AT-T", "Southwestern Bell",
"Ameritech", "American Express"
- Lehen mailako enpresak aipatu dituzu. - Bai.
Enpresa sendoak dira, ez dabiltza estafa txiki bat egin nahian
langile bat hiltzen bada txeke bat kobratzeko.
Beharbada milioika estatubatuar
egongo dira edo inoiz egon dira horietako poliza batekin babestuta.
Holako asko daude hortik.
Hau Paul Smith da.
Langile zintzoa esaten den horrelakoa zen.
18 urte egin nituen "Wal-Mart"en lanean eta %110a eman nien.
Esan nahi dut, enpresa maite nuen.
Eta azaldu denez, "Wal-Mart" enpresak
350.000 bizitza-aseguruko poliza baino gehiago egin zituen
oinarrizko langileen gainean.
Ez ziren exekutiboak.
Nire emaztea bezalakoak ziren, gozoki dekoratzailea 18 hilabetez.
Holako jendearen gainean egiten zituzten aseguru polizia horiek.
LaDonna, Paul-en emazteak, "Wal-Mart" enpresako okindegiko lana utzi zuen
etxean bi umeak zaintzen gelditu ahal izateko
Asma larria zuen.
Gau batean larrialdietara joan zen.
erizain bat irten eta esan zidan: ''Smith jauna zara?''
''Bai'', esan nuen.
''Ez dugu uste zure emaztea aurrera aterako denik'', esan zidan.
LaDonna koman sartu zen
eta ez zen gehiago itzartuko.
Bere familia korrika joan zen ospitalera,
ezertan laguntzerik ez zuten arren.
Horma bat zegoen hemen, eta LaDonna-ren gela
hormaren beste aldean zegoen.
Eta Jessica-k errepikatzen zuen: ''Non dago?''
Eta nik: ''Horma honen beste aldean dago.''
Eta Jesikak: ''Zulo bat egin dezakegu horman
bera ikusi ahal izateko?''
Beti gogoratzen dut hori.
Hura gogoratzen duzu?
Berarekin gelditu behar izaten genuen han, eta gutunak idazten genituen.
''Emazte maitea, faltan botatzen zaitut, hitzek esan dezaketena baino gehiago.
Nire bizitza zara.
Beti edertasuna ikusten duzu gauzarik sinpleenean ere.
Beti miretsi zaitut horregatik Gehiagotan esan behar nizukeen hori.
Itzuli zaitez nigana laster.
Oraindik gauza pilo bat dut zugatik ikasteko, ene kutuna.
Zure senar maitea, Paul.''
Ondo zaude, Wesley?
26 urte zituen.
Tontoa zara. Tontoa zara.
Pertsona zenbat eta gazteagoa irabaziak hainbat eta handiagoak dira
luzaroan biziko dela espero baita.
Emakumeak ere gizonak baino gehiago biziko direla espero da.
Enpresarentzat gehien balio duen langilea,
hiltzen bada, emakume gaztea da.
LaDonna-ren heriotzak
81.000 dolar estra eman zizkion
munduko enpresa aberatsenetako bati.
100.000 dolar ordaindu behar nituen arreta medikoarengatik,
eta 6.000 dolar hiletengatik.
eta "Wal-Mart"ek ez zidan zentimo bat ere eskaini laguntzeko.
Uste osoa nuen haiengan.
Eta milioi urteetan ere inoiz ez nukeen pentsatuko
inon, irabazien kontuetan,
''Langilea hilik, 81.000 dolar.'' jarriko zuenik
"Wal-Mart"i bost axola.
Norbait hiltzen denean,
ez lukete etekinik atera behar.
Aseguru mota horietan guztietan,
langilea hiltzen denean,
enpresariak aseguruaren irabaziak jasotzen ditu.
Askotan "baserritar hilaren asegurua" esaten diote.
Baserritar hilak? Zergatik holako izen higuingarria?
Higuingarria da. Nik ere ez dakit zer esan nahi duen.
"Hila" garbi dago zer den.
Hildako langilea da, beraz hilik dago.
"Baserritar", ez dakit zergatik aukeratu duten hitz hori.
Ez dakit esanahi historikoa duen
edo langileen bizitzaren balio erlatiboa
ikusteko duten modua besterik ez den.
Baserritar hilak?
Bai, beraien artean horrela esaten diote.
Iraingarria da nire senarra horrela izendatzea.
Areago: "Amegy Bank"ek
bigarren baserritar hilaren poliza bat zeukan Danen gainean,
eta horrek guztira ia 5 milioi dolar ekarri zizkion.
- Kapitalismoa bekatua al da?
Bai.
Kapitalismoa niretzat eta gutariko askorentzat
une honetan gaizkia da.
Ona den guztiaren kontrakoa. Guztien ongiaren kontrakoa.
Errukiaren kontrakoa da.
Erlijio nagusi guztien kontrakoa da.
Kapitalismoa, hain zuzen, liburu sakratuek,
gure liburu sakratuek bereziki, bidegabea dela esaten digutena da
Eta nolabait,
Jainkoa etorri eta erauzi egingo du.
Dick Preston abadea zen hori,
emaztea eta biok ezkondu gintuen Flinteko abadea.
Kapitalismoa okerra da.
eta, hartara, deuseztatu egin behar da.
Deuseztatu?
Hori gogorregia izan zitekeen.
nire arreba ezkondu zuen abadearekin hitz egitera
joatea erabaki nuen.
Ziur naiz kapitalismoari buruzko
ikuspegi orekatuagoa izango duela.
Moralaren kontrakoa da, lizuna, laidogarria.
Badakizu...
Zitalkeria bera da.
Gaizto hutsa.
Tira, beraien agintariek badakite horrela mintzatzen direna?
Hobe nuen gotzainarekin hitz egin eta kontua argitzea.
Sistemak ez du ematen
jende guztiaren ongizatea eskaintzen duenik.
Eta horrek egiten du
ia bere izaeran
Jesusek esan zuenaren kontrakoa:
''Zorionekoak izango dira pobreak, atsekabetuak aberatsak.''
Horrela dio Lukasen ebanjelioak
Nola eutsi diogu sistema honi horrenbeste denboraz?
Esan nahi dut... Esaten dute..
Sistemak bere barruan eraiki du guk propaganda esaten duguna
Propagandak liluratzen nau.
Jendeari, sistemaren beraren biktimei,
horretan sinestarazteko trebetasuna,
sistemari eutsi eta on bezala ikus dezaten.
Badakigu AEBetako kapitalismoa moralki zuzena dela
bere elementu nagusiak,
jabetza pribatua, irabazteko motibazioa
eta merkatu lehiakortasuna, egoki eta onak direlako.
Bat datoz Jainkoaren legearekin eta Bibliako irakaspenekin.
Memoria dudanetik,
beti esan didate lehiakortasuna eta irabaziak gauza onak direla
Bat datoz Jainkoaren legeekin
eta Bibliako irakaspenekin.
Eta irabaziak handitzeak gazte batzuk espetxeratzea esan nahi badu
edo dirua jasotzea langile baten heriotzagatik
Bat dator Jainkoaren legeekin eta Bibliaren irakaspenekin.
Moralki ondo dago akziodunak mantentzea.
Bat dator Jainkoaren legeekin
eta Bibliaren irakaspenekin.
Zorrak, desalojoak eta esplotazioa.
Jainkoaren legeak eta Bibliaren irakaspenak.
Zeri egiten genion zin?
Irabazien motiboa.
Eta horrela estatubatuar zintzo guztiek jardun zuten
gure sistema ekonomikoa Bibliaren irakaspenekin bat zetorrela
sinistuko balute bezala.
Mutiko bat nintzenean, abade izan nahi nuen.
Ez zen jantzi bereziengatik
edo Kolonen Zaldunen segizioengatik
ezta nirekin hain ondo portatzen ziren mojengatik ere.
Selmako ibilaldian parte hartu zuten abadeengatik zen.
Gerra geldiarazten saiatu zirenengatik.
Edo bizitza pobreen alde eskaini zutenengatik.
Oso garbi erakutsi zidaten Jesusek esan zuela
lehenak azkenak izango zirela, eta azkenak lehenak.
Aberatsei asko kostatuko zitzaiela
zeruan sartzea.
Juzgatu egingo gaituztela, babesgabeak tratatu genituen arabera
Eta Jainkoarentzat ez zegoela inor
pobrea baino inportanteagorik.
Harrez gero, Jainkoak semea
aberatsentzako zerua lurrean sortzera bidali zuela
sinisten duen jendeak Jesus bahitu egin duela ematen du
Ez dut irakurri Jesus kapitalista
noiz bilakatu zen agertzen duen Bibliaren pasartea
Maisua, mesedez, esadazu
zer egin behar dut betiko bizitza izateko?
Hainbat eta gehiago irabazi.
Esan duzu Zeruko Erreinua eskura dagoela,
baina noiz izango da zehazki?
Banketxeetako industria liberalizatzen duzunean.
- Lagundu.
20 urte daramatzat horrela.
Sentitzen dut, ezin dut tratatu zure gaixotasun kontua.
Zeure poltsikotik ordaindu beharko duzu.
Nolabait, ez dut uste Jesus lurrera etorri zenik
New Yorkeko burtsako tinbrea jotzera.
Eta hala ere, hasieratik bertatik,
aberatsek beraietako hartu dute.
Wall Streeten nagoenean eta konturatzen naizenean
AEBetako kapitalismoaren muina bera dela,
eta konturatzen naizenean kapitalismoak zer egin duen
AEBetako langileentzako, niretzat leku sakratua da.
Zerbait gehitu nahi dut.
Irakeko gerrak eta terrore-gerrak dirauen denbora guztian
munduko burtsak begiratu eta munduko ekonomia ikusten duzu.
Eta azaldu ditugun istilu, hilketa eta heriotza
inguru izugarri horiek izan arren, inoiz ez gara hobeto izan.
Ekonomia globala ez da inoiz hobeto izan.
eta munduko burtsa merkatuak ez dira inoiz hobeto izan, Jimmy.
Jainkoak emandako miraria da...
edo lotuta dago munduan zabaltzen ari den kapitalismoaren garaipenekin
edo gauza biak.
Wall Street leku sakratutzat hartzen dute.
Jesusek, zer uste duzu, pentsatuko zuela kapitalismoari buruz?
Nik uste dut, hortik zehar ibiliko zela
besterik gabe.
Jesusek hortik zehar ibiliko zen
baina ziur asko han goian leku berezia zuen gordeta
mundua menderatzeko planari buruzko Citibanken txosten sekretua
zabalduko zuenentzat.
2005 eta 2006. urteetan
Citigroup-ek isilpeko hiru txosten idatzi zituen
gauzak nola zihoazen inbertsore aberatsenei azaltzeko.
Atera zituzten konklusioen arabera, Amerikako Estatu Batuak
ez ziren benetako demokrazia bat.
Plutonismoa bilakatu zen:
populazioaren gailurreko %1en
irabaziek eta irabazientzako soilik kontrolatutako gizartea.
Horien oraingo finantza-aberastasuna
gizartearen beheko %95arena bilduta baino handiagoa da.
Txostenak pozarren azpimarratzen zuen aberats eta pobreen arteko jauzia
gero eta handiagoa dela. eta orain beraiek aristokrazia berria direla.
eta ez zela ikusten euren pagotxa amaitzeko itxurarik ere.
Hala ere, arazo bat zegoen.
Citigroup-en arabera,
mehatxurik indartsuena, epe laburrera,
gizartearen ondasunak modu zuzenago batean
banatzea eskatzen duten taldeak dira.
Hau da, baserritarrak matxinatu zitezkeen.
Citigroup-ek deitoratzen zuen aberats ez zirenek
beharbada ez zutela indar ekonomiko handirik,
baina aberatsek bezala bozkatzeko indarra zutela.
Pertsona bat, boto bat.
Eta horrexek izutzen ditu
oraindik bozkatu ahal dugula.
Izan ere, botoen %99a daukagu.
eta beraiek %1a besterik ez.
Zergatik jasaten du, bada, %99ak hau guztia?
Citigroup-en arabera,
hautesle gehienek uste dute egunen batean
beraiek ere aberasteko aukera izango dutela
gogor ahalegintzen jarraituez gero.
Dirudunak pozik zeuden, hainbeste jendek
Amerikako Ametsa sinistuta zutelako,
beraiek, aberatsek, hura inorekin konpartitzeko
inolako asmorik ez zuten bitartean.
Nire ustez kapitalismoa demokrazia baino askoz inportanteagoa da
Ez dut gehiegi sinisten demokrazian.
Beti esan dut demokrazian... bi otso eta ardi bat izan daitezkeela
zer afalduko duten eztabaidatzen.
Hau Stephen Moor da. (ez dago ahaidetasunik gure artean).
''The Wall Street Journal'' egunkariko
zutabegilea eta edizio batzordeko kidea.
AEBetako korporazioen eguneroko biblia.
Tira, ni bozkatzeko eskubidearen eta holakoen aldekoa naiz,
baina herri askok
bozkatzeko eskubidea dute, eta pobreak dira hala ere.
Demokraziak ez du beti ekonomia on bat ekartzen.
edo sistema politiko on bat ere ez.
Kapitalismoarekin libre zara nahi duzuna egiteko,
zeure buruarekin ere nahi duzuna egiteko.
Horrek ez du esan nahi arrakasta izango duzunik,
Gogoratu; AEBetako konstituzioak ez du zoriontasuna bermatzen.
Hara, Konstituzioa.
Nire bizitza osoan entzun dut AEB herrialde kapitalista dela.
Jatorrizko Konstituzioa ikustera joan nintzen, ea egia den.
Ikusi nahi dut gure sistema ekonomikoa non zehazten duen
ekonomia kapitalista daukagula dioen edo.
Jurisdikzioa
- Jurisdikzioa... - Hortxe?
Ez zuen ez merkatu librerik ez enpresa librerik
ez kapitalismorik ere aipatzen.
Izan ere, ikusi nuenagatik, "Gu herria"...
''elkarte perfektuagoa''...
eta "guztien ongizatea sustatzea" modukoak besterik ez zuen esaten.
Ongizatea, elkarte, gu?
Horrek beste -ismo haren itxura zuen.
Baina ez, hori demokrazia da.
Eta neure buruari galdetu nion,
''Nolakoa izango zen
lantegia demokrazia balitz?''
Alde handia izan da beti herrialdea nola gobernatzen den
eta negozioak ustez nola gobernatzen diren artean.
Egia da.
Ematen du ez dagoela loturarik
demokraziari diogun maitasunaren
eta lanera goazen guztietan
diktadura onartzeko dugun jarreraren artean.
Gauzak ez dira horrela "lsthmus Engineering" (Wisconsin) enpresan
Robot industrialak diseinatu eta egiten dituzte
15 milioi dolar urteko negozioa da.
Langile guztiak dira
enpresaren jabeak.
Ez du esan nahi akzio ziztrin batzuk daukatela
Benetako jabeak direla esan nahi du.
Eta operazio guztia demokratikoki zuzentzen da,
kide guztiek dute hitz egiteko eta bozkatzeko eskubide berdina.
- Denok alde?
Ekuaziotik dirua ateratzen du.
Erabakiak hartu ahal izateko,
ekuaziotik dirua aterata,
azkenean diru gehiago egiten dute.
Bikaina!
Oso patriotikoa gainera, AEBetako demokraziari dioten maitasuna
lantokira eraman nahi izatea.
Imajinatu lan egiten duzun lekua
zure eta zure lankideen esku balego.
Ziur asko ez zenituzke lankideak kanporatuko
zure akzioen balioa igo arazteko, ezta?
Edo zure soldata igotzea
lankideei soldata murriztu behar zaiela esaten diezun bitartean.
Guk ez dugu holakorik egiten hemen
Ezin da gainera, denek esango zuten:
''Zergatik da tipo hori horren diru gose?''
Jakina, nabarmenegia izango litzateke.
Jendea maukak bildu
eta lanera joaten da.
Baina katean gora
irabaziak eskuratzen dituen inor egotea, hori ez da zuzena.
Berdintasuna lantokian.
Hori ideia berria.
Kaliforniako okindegi batean
langileek milaka ogi egiten dituzte egunero.
Zenbat eta ordu gehiago egin
kooperatibarentzat,
parte handiagoa duzu irabazietan.
Langileak pozik daude hemen.
Ez dago NI handirik, ZU txikirik. Denak berdin dira.
Gerentea naiz, eta gainerakoek jasotzen duten
jasotzen duten kuota bera jasotzen dut.
Honek erakutsi du
oso onura onak ekartzen dizkigula langileei.
Hemen muntaia-kateko langileek 65.000 dolar irabazten dute urteko,
"American Eagle"ko pilotu hasi berri baten soldata baino
hiru aldiz gehiago.
Espero dut jendeak kontutan hartuko duela
jarduteko antolaketa modu hau
eta alternatiba modura ikusten hasiko dela.
Zergatik aberastu nahi duzu?
Zenbat auto behar duzu benetan zure bizitzan?
Garbi dago: ez da auto-zalea, baina berdin dio.
Bere okindegia eta langileen jabetzako beste ehunaka enpresa
frogatzen dute jendearen motibazioa ez dela beti dirua izaten.
Gaixotasun izugarri baten gaineko garaipen historikoa
Bere trebetasuna diru piloa egiten erabili beharrean,
Jonas Salk medikuak denbora guztia eman zuen
tximinoen giltzurrunak urtzen
polioa sendatuko zuen botika bat bilatzen.
Eta lortu zuenean, doan ematea erabaki zuen.
Gizon hau oso aberatsa izan zitekeen
bere txertoa farmaziako konpainia bati salduta.
Baina erabaki zuen bere trebetasuna guztien onerako
erabili behar zela.
Eta mediku eta irakasle lanetan jasotzen zuen soldata duina
nahikoa izan zuen
bizimodu erosoa izateko.
Nor da txerto honen jabea?
Ba, jendea, esango nuke nik.
Ez du patenterik. Eguzkia patentatuko zenuke?
Bai, euri asko egin du Salk medikuaren garaitik hona.
Gaur egunean buru argienak beste zerbaitetarako erabiltzen dira.
Nora bidaltzen ditugu matematika eta zientzietako jenderik onena?
Nora bidaltzen ditugu gure matematikari eta zientzilari onenak?
Finantzetara.
Ez doaz AEBetako zientzietara.
"Wall Street"era doaz.
Gaurko ikasleak, Salks doktorearen garaian ez bezala,
unibertsitateko graduazioa lor dezakete 100.000 dolar baino gehiagoko
ikasle-maileguaren zorrekin.
Ikasle hauek banketxeekin zorretan egongo dira
hurrengo 20 urteetarako.
Eta banketxe horiei ordaintzeko duten biderik onena
beraientzat lan egitea da,
guztion onerako lan egin beharrean.
Guztiz emankorrak izan zitezkeen pertsonak hartu,
AEBetan falta den jendea hain zuzen,
eta lanean jartzen ditugu,
ez gutxiago ematen duen alor batean,
Ez. Jarduera kaltegarri batean jartzen ditugu.
Hor dihardutenean mundua okertu besterik ez dute egiten.
Zehazki, non ari dira Hardvard eta beste unibertsitateetako
ikaslerik onenak lanean?
Deribatuak... deribatuak... deribatuak... deribatuak...
Kreditu arriskuen trukatzeak.
Ez dut ezer ulertzen.
Amore emango dut.
Horrelaxe sentitu nintzen ni hain zuzen
hitz berri horiek entzuten hasi nintzenean.
New York-eko burtsara joan nintzen erantzun batzuk lortzeko.
Kaixo, deribatuak zer diren azaldu ahal dizkidazu?
Baten batek azaldu ahal dit deribatuak edo kreditu arriskuen trukatzeak zer diren?
Baten batek argituko dit zer diren?
Kaixo, esan ahal didazu kreditu arriskuen trukatzeak zer diren?
Deribatua zer den azaldu ahal didazu?
Esango didazu deribatua zer den?
- Inork ez dit ezer esaten. - Langile bat besterik ez naiz.
Ikusten da. Kaixo.
- Aholkuren bat bilatzen ari naiz. - Bai, aizu.
- Ez duzue aholkuren bat niretzako? - Ez egin pelikula gehiago!
Deribatua? Kreditu arriskuen trukatzeak?
Zinema kritikaria ez zen
tipo bat aurkitu nuen Wall Streeten.
Marcus Haupt "lvy League" unibertsitatean ikasitako ingeniaria da,
"Lehman Brothers"en presidenteordea izan zen
eta 15 urte egin zituen Wall Streeten
"finantza lanabes konplexuak" deitzen dituztenak sortzen.
Zer da deribatu bat?
Deribatua, azpiko produktu batean
egindako apustu sekundarioa da
Akzio bat eduki dezakezu eta akzio horren gaineko aukera bat daukazu.
Eta akzio horren gaineko aukerak bidea ematen dizu
erosteko edo saltzeko, horretara behartuta egon gabe.
Nola azal genezake hori? Bidea ematen dizu erabaki bat hartzeko
azken batean horrela agertu nahi duzun ala ez.
Beste modu batera azalduko dizut. Deribatuaren prezioa
beste zerbaiten prezioan oinarritzen da.
Bigarren graduko ekuazioaren moduko zerbait da.
Zerbait pentsatzen baduzu, esaterako...
tira, beharbada atzera egin behar dut.
Berriro hasiko naiz. Atzera egingo dugu.
Ni galduta nengoen.
Beharbada Harvard unibertsitateko norbaitek
azalduko dit.
Bai, e, e, e,
e, e, e... eroslea...
saltzaileak mailegua dauka eta ordaintzeke geldi daiteke.
Eta saldu egiten diote
norbaiti, beste norbaiti.
Barkatu, atzera egingo dut.
Sentitzen dut. Nahiko bitxiak dira.
Deribatuak apustu sistema konplexuak
besterik ez dira.
Hemen duzu horrelako baten ekuazio matematikoa.
Ulertzen duzu?
Ondo dago. Ez duzula ulertzen suposatzen da.
Nahita dira ulergaitz,
nahi dutena egin ahal izateko.
Demagun zu abokatua zarela, eta Gobernuak bidali zaituela
begiratzeko ea kontu hauek
zerga kodeak hausten dituzten.
Egiten dutena ulertzeko gai baldin bazara,
ziur asko Wall Streeteko etxe horrek lanpostu bat eskainiko dizu.
Wall Streetera joan eta eskatu ahal diet
edozein gauzaren gaineko deribatu bat egiteko?
Bai.
Sinistu egidazu, izatez bada...
deribatua egiterik dauka.
Beraz hauxe dugu Wall Street:
kasino zoroa.
Bidea eman diegu dena apustu gai bilakatzeko,
gure familiako etxea ere.
XX. mendeko banketxerik indartsuena
"Greenspan" ekonomiaren ikono bilakatu da.
Alan Greenspan-ek dio ekonomia miresgarria dela.
Greenspan burugabea. "Neska burugabeak'' bezalakoa da
Zer dute Mick Jagger and Alan Greenspan-ek batera?
Alan Greenspan, bere garaian ziur asko
lurreko azalaren gainean inoiz ibilitako
pertsonarik azkarrena jendearen ustetan
''erabili zure etxearen kapitala'' esaldia erabiltzen hasi zen.
Estatubatuarrek beren etxeko kapitala erabili ahal izateak,
Alan Greenspan-en hizkeran esan nahi du:
''mailegua eskatu etxea berme gisa erabilita.''
Eta zorra ordaintzerik ez baduzu, etxea galdu egingo duzu.
Jeneralean zaharrenei zuzentzan hasi zitzaien,
etxea zeukan jendeari,
etxeak berriro finantzatzera konbentzitzeko
etxetik ateratzeko asmoarekin.
Bai, herritar zaharrenak etxetik kanporatzeko.
Jendea bere etxetik kanporatzeko iruzurra
larderiatsua zen.
Honela egiten zen.
Lehendabizi, esan etxe jabe horiek banketxe baten jabe direla,
Banketxe hori beren etxea da.
Beraz, etxeak 250.000 dolar balio badu.
Horrek milioidun laurdena egiten zaitu.
Urre-meategi baten gainean bizi zara.
Zeure banketxearen jabea zara.
Zeurea da.
Eta zure banketxea erabil dezakezu diru gehiago eskuratzeko.
Finantza ezazu, besterik gabe.
Jende guztiak egiten du.
Jakina, inprimakiaren hamar edo ehunaka orrietako
letra txikietan ezkutaturik daude banketxeak interes tasa igo dezakeela
zuk ezagutzen ez duzun kopururaino,
beharbada, mailegua ordaintzerik izango ez duzun kopururaino.
Baina ez da ezer gertatzen.
Ordaintzerik ez baduzu zure etxearekin geldituko gara.
Jakina, zure etxea hartu ahal izateko
erreglamenduak eta arauak aldatu behar zituzten.
Zer da argazki hau?
"FDlC"en urteko txostenean aurkitu nuen
John Gilleran, Aurrezkiak Begiratzeko Bulegoaren burua,
aurrezkiak eta maileguak arautu beharko lukeena,
bera da moto-zerra eskuan duena.
Eta argazkiko beste lau babo irribarretsu horiek
banka kontuetako talde-nagusietako hiru eta
"Federal Deposit lnsurance Corporation" (FEDIC)-ko zuzendari-ordea dira.
Eta argazkian ageri dira arau pilo bat deuseztatzera doazela.
Nolabait erakusteko
arautegia deuseztatzera doazela.
Eta arrakasta izan zuten.
Orain badakigu zer gertatzen den,
finantzetako araudiak deuseztatzen direnean.
Finantzako hondamendia gertatzen dela.
Zor handiak dituen familia bat
Sarrera ordaintzeko dirurik ez duen bikote gaztea
Diru-sarrerak dokumentatzeko zailtasunak dituen negozio jabea,
Horiei guztiei ukatu egin zitzaien etxea erosteko hiru banketxetan
eskatu zuten mailegua.
Nik, "Countrywide"n, horientzako mailegua lortu nuen.
Ez liluratu itxura atsegin
eta ile horiarekin.
Auzoko mafiak egiten dizun
eskaintza berdina da.
"Badakit nola sentitzen zaren.
Zor handiak dituzu.
Ez duzu dirurik sarrera ordaintzeko
Ezin duzu agiriak aurkitu.
Ez dago arazorik. Ukatu ezingo duzun mailegua emango dizut.
Lehentasuneko mailegua deritzo.
Orain ez duzu interesik ordaintzen.
Gero zerbait gehiago ordainduko duzu.
Gerora ez arduratu. Guk zainduko zaitugu."
Eta mafia bezala, "Countrywide",
"Citibank", "Wells Fargo", "Chase"...
Goazen.
...egunen batean kobratzera joango dira
eta etxea kenduko dizute.
Nik 1.700 ordaintzen ari nintzen hileko.
Gero 2.000ra igo zen. Gero 2.300era.
Gero 2.700era.
Ezin dut.
Hackers sendia da, Peoria-koa (lllinois).
Randy trenbideetako langilea da
eta Donnak zahar-etxeetan lan egiten du.
Beren landetxea familiakoa izan da lau hamarkadetan.
Citibank-ek etxea hartu du.
Randyk laneko istripua izan zuen orain urte batzuk
eta elbarritasun-bajan zegoen.
Den-dena lapurtu digute,
nire bizitza osoko aurrezkiak eta dena,
boligrafoa, abokatua eta epailea erabiliz.
Hackers sendikoek erakutsi zidaten Citibank-eko hipoteka abisua.
Atentzioa eman zidan
hipoteka nondik bidalita zegoen.
Banketxe handien enpresa batek,
zer eta, AEB osoan,
etsipen handiena bizi duen herria aukeratu du.
60 milioi bahitura gauzatzeko.
Enpresa honek Flinteko jendea erabiltzen du
herrialde osoko %60 bahiturak
egikaritzeko abisuak bidaltzeko.
Ematen du txantxa ankerren bat dela,
Nire sorterria orain gainerako AEB
Flint bat
bilakatzera laguntzeko zereginean ari zen.
Normalean banketxe batek Hackers bezalako familia bat
etxetik botatzen duenean, profesionalak erabiltzen ditu
etxera joan eta dena garbitzeko.
Kasu honetan, banketxeak pentsatu zuen,
zergatik hainbeste diru ordaindu familia etsi honek
merkeago lan egiteko prest badago?
Azkeneraino umiliatuta,
Hackers-tarrek lan egin zuten
etxea kendu zien banketxearentzat.
''Ondasunak garbi entregatu behar dira
zakar, hondar eta ondasun pertsonalik gabe.
Giltzak ematerakoan,
PAS-eko ordezkariak 1.000 dolarreko txeke bat emango dizue.''
Tira, 1.000 dolar
neure etxetik irten eta hori guztia,
Eskerrak eman nahi dizkiet. Zerbait izan da.
Emazteak aste oso bat egin du etxea garbitzen
eta aurkezteko modura egongo zela ziurtatzeko.
Pozik nago horrekin. Eskertu nahi diet.
Oso ondo portatu dira.
Bai, eskerrak eman nahi nizkieke.
Beste bat daukat.
Oh, hau gure logeletako atekoa da.
Pentsatzen ari naiz..
...zer den. Sarraila jarri nuen
haurrak ez sartzeko, armak ditudalako.
Eta hemen daukazu gure dirua, Randy.
Lapurreta baten
lekukoak zarete.
Hasi naiz ulertzen zergatik jendea,
zoratu eta jendeari tiro egiten dion.
Ez dut esango holakorik egingo dudanik,
baina ikus dezaket nola
jendea egoera horretan jartzen duten,
jendea bonbekin sartu eta lehertzen dituzte
eta tiro egiten dien.
Gertatzen zaien guztia, merezi dute,
horixe esan dezaket.
Zerbait gertatuko dela espero dut
bai, hori.
Ezin dut gehiago esan.
Badira bidean arrapatutako batzuk hortik.
Hau Bob Feinberg da.
VIP jendearen mailegu guztiak zeramaten Countrywide-n,
AEBetako hipoteka enpresarik handiena.
Nahiz eta Countrywide-ren alor nagusia
diru sarrera txikiko pertsonei interes oso altuko maileguak ematea izan,
Bob herrialdeko buruzagi politiko
nagusietako batzuekin lan egiten zuen.
Egun batean nagusi handienetako batek bere bulegora deitu zidan.
Esan zidan: ''Tipo honi deitu behar diozu.''
Ondo, esan nuen.
''Angelo-ren laguna da'', esan zidan
Angelo Mozilo Countrywide-ko zuzendaria da.
''Emaiozu tasa hau. Kendu kargu horiek.
Eta itxi ezazu. Eta ez hankarik sartu.''
''Ados'', pentsatu nuen nik
Sail berezi bat zen,
Angeloren lagunekin lan egiteko.
Beherapenak ematen zitzaizkien.
Karguak kentzen ziren.
Eta batzuetan papeleoa kentzen zen.
"FOA" (Angeloren Laguna) idazten genuen espedientean.
Oso jende inportantea zen.
Richard Holbrooke nuen, Holbrooke enbaxadorea,
Donna Shalala,
Capitol Hill-eko jendea, hipotekaren merkatua arautzen duen jendea,
Wall Street arautzen duen jendea,
eta Jim Johnson, "Fannie Mae"ko burua,
Alphonso Jackson "HUD"eko idazkaria...
Conrad senataria, Finantza batzordekoa.
Etxean nengoen telebista piztuta. Sukaldean nengoen
eta ahots bat entzun nuen lukurariei buruz predikatzen,
eta mailegu horiei amaitu behar zirela esaten.
Suposatzen da gure estatuko finantzako arauemaileak
izan behar direla langile estatubatuarrak
eskrupulorik gabeko finantza operazioetatik
babesten dituzten zaindariak.
Dodd senataria, Christopher Dodd, hitz egiten ari zen.
Telebistari begiratu, eta asaldatu nintzen
Mailegu horietako batzuk legitimoak dira,
diru-sarrera handiagoko hartzaile sofistikatuei
egiten zaienean.
Mailegu pilo bat eginak nituen berarentzat,
Angeloren lagunek izaten zituzten
beherapenak eta kontu horiek guztiekin,
gauza on guztiekin.
Suposatzen da Senatuko Banku eta Etxebizitza Batzordea
hipoteken industria begiratzen duen zaindaria dela.
Dodd senataria batzorde horren presidentea da.
eta 28 urte baino gehiago darama horretan lanean.
Angeloren lagun bezala
Countrywidek milioi bat dolarretik gorako balioa zituzten
mailegu beherapenak eman zizkion.
Norbaitek gure ondoan zabor mailegu toxikoak
saltzen dizkio norbaiti.
VIP horri mailegurik egokiena emateko agindu zidaten.
Inoiz sentitu duzu
eroskerian ari zinela?
Ez nuen sentitu inor sobornatzen ari nintzenik, ez.
Nire lanean ari nintzen, besterik gabe. VIPekin lan egiten nuen.
Enpresako guztiek ezagutzen ninduten.
Hori, guztiek.
Egoera lausengaria edo zen.
Baina ez, ez nuen ezer okerrik egiten nuela sentitu.
Eta nik egin ezean, beste batek egingo zukeen.
Horretxegatik behar dugu Bill Black bezalako jendea,
1980etan Aurrezki eta Maileguen eskandalua aurkitu zuen
banka arauemaileetako bat.
Zerbait okerra gertatu zen
eta arauemaileek badakitela egingo nuke.
Eskandalu honetako figura nagusietako bat, Charles Keating,
Bill Black-ekin zer egiteko ideia bat izan zuen
eta memo bat bidali zuen, jarraibide hauekin: LEHENTASUN OSOA - BLACK GARBITU
Gaur egun nork zaintzen gaituen galdetu nion
FBI non zegoen honetan guztian?
2004ko irailean FBl hasi zen
jendaurrean adierazten
banketxeak ari zirela
hipoteka iruzurra masiboki zabaltzen.
"Izurritea" zela esan zuten.
Baina irailaren 11koa gertatu zenean,
Bush-en administrazioak FBIko gutxienez 500 espezialista
atera egin zituen
lepo-zuriko delituen sailetik,
Bushen agintaldian zehar,
AEBetako historian, eta mundu osoko historian ere,
inoiz izandako lepo-zuriko delitu olaturik handiena
gertatzen ari zen arren.
FBl-k dio
hipoteka iruzurren galeretako %80a
mailegu-emaileek eragindakoa da.
Zer esan nahi du horrek?
Horrek esan nahi du ez dela mailegu-hartzailea
kaletik datorrena banketxeari iruzurra egiteko.
Iruzur hauek erakundea kontrolatzen duenak gidatuak dira.
- Ondo. - Zuzendari exekutiboek beraiek gidatuak.
Zuzendari horiek, orduan, ondo aterako zitzaiela pentsatzen zuten?
Ondo atera zitzaien.
Bai, hala ematen du.
Eta presidentziako hauteskundeak gertuan izanik...
- Eman aberatsaren definizioa. - 5 milioi.
...eliteak kezkatuta zeuden beren delitu oldea amaitu zitekeelakoan.
AEBetako herritarrei trilioien balioko maula egin ondoren:
etxeak bahituz,
gaixotzen zirenean porrot ekonomikora eramanez,
soldatak eta pentsioak burtsa deritzon kasinoan
inbertitzera konbentzituz,
aberatsek erabaki zuten azken jokaldietako bat egitea
eta azken 30 urtetako jaia amaitu zitekeenez,
ahal zituzten mahai-tresna guztiak eramatea.
Baina horretarako distrazio bat behar zuten lehenik.
Eta irailaren 11ren ostean ikasi zuten bezala,
ausartien etxean ezerk ez du funtzionatzen
estilo zaharreko susto bat baino hobeto.
Eta izu ikuskizuna eskaintzekotan,
nor "Chicken Little" bera baino hobea?
Oscar-en hautatzaileak ikusteko
Gabon.
Hau oso garai berezia da AEBen ekonomiarako.
Gobernuko ekonomia aditurik onenek
abisatu dute, Kongresuak berehala eskua sartu gabe,
AEBek finantzetako izualdi bat
bizi dezaketela, eta nahigabeko egoera gerta daitekeela.
Banketxe gehiagok porrot egin dezakete, zuen komunitateko batzuk ere bai.
- Baloreen-burtsa are gehiago jausiko litzateke,
eta horrek zuen erretreta-kontuaren balioa murriztu egingo luke.
Zuen etxearen balioak behea joko luke.
Hipotekek gora egingo lukete izugarri.
Eta negozio edo landetxeren bat baduzu,
askoz zailago eta garestiago aterako zaizu kreditu bat lortzea.
Enpresa gehiagok itxi ditzake ateak
eta milioika estatubatuarrek galdu litzakete euren lanpostuak.
- Kredituen ordainketan espediente ona izan arren,
are zailago gerta ahal zaizu auto bat erosteko
edo seme-alabak unibertsitatera bidaltzeko behar dituzun maileguak lortzea.
Eta, azken batean, gure herriak atzeraldi luze eta mingarria
bizi lezake.
Herritarrok, ez dugu horrelakorik gertatzen utzi behar.
Errealitatean, ez zegoen hitzaldi horren beharrik,
hedabide nagusiek ordurako
hondamendia salduta zutelako.
Hondamendia. AEBetako finantza sistema
jota dago oinarrietan.
Banketxe erraldoia eraitsi da, akzioak lur jota daude.
- Ametsgaiztoa Wall Streeten. - "AlG" kinka larrian dago.
- Odola zoruan. - Armagedon.
Bosgarren mailako proba gure finantza dikeentzat.
Zer arraio gertatu zen?
Ikusi duzu inoiz dike bat apurtzen?
Arraildura txiki batekin hasten da, bitarte txiki bat...
Erabateko babesarekin,
Kongresuak murrizketak ezabatu zituen.
Banketxe handiak berpizten ari dira.
...ura sartzen hasten zaio,
eta azkenean dikearen barruko sendotasuna apurtzen du.
Etxebizitzen nahasmenaren pozoiak
banku-sistemaren barruan sartzen joan zen.
Eta gutxira dikeak berak bere kontra egiten du.
Dikearen pisuak eta uraren pisuak
haren kontra konspiratzen dute.
Inbertitzaileak behean zeuden akzioez libratzen ziren
eta saltze ikaragarria gertatu zen...
"Fannie Mae" eta "Freddie Mac"en akzioak
erortze librean ziren gaur goizean...
Orduan isurketa moduko bat gertatzen da.
Wall Streeten galtzeko joerak zazpigarren egunean jarraitzen du.
Eta orduan bat-batean 18-20 metroko bitartekoak dituzu
eta dikea lehertzen da.
"Lehman Brothers", porrotean.
"Merrill Lynch", lasterrean salduta.
- Oraina "AlG". - Eraitsi egiten da.
Urte osoa dirauen merkatuaren jaitsierak
enpresarik sendoenetako batzuk eragin ditu.
Ura ihesean hasten da.
Gaur goizean, "Washington Mutual" jausi da,
AEBen bankako historiako porrotik handiena.
Akzioak amildegitik behera egin zuten.
Digitu soil baten historiako erorketarik handiena.
Dike osoa eraisten du.
Eta haustura osoa
bi minututan gertatu dela ematen du.
Baina jakina, zulotxo hark,
urteetan hor egon denak,
horrek eraitsi du dikea.
Funtsean sistema ahula duzu,
hareazko oinarriaren gainean eraikita,
harrizko oinarriaren gainean egon beharrean.
Eta muinetatik zegoen ustelduta.
Ematen du kapitalismoa berez jausten ari dela.
Zein aberastu da hemen?
Jende ugari aberastu da garai honetan,
lehenik exekutiboak,
banketxeetako eta aurrezki-kutxetako zuzendariak
eta bereziki mailegu arrunten emaileak.
Jende horrek neurrigabeko aberastasunak bildu ditu.
Eta Kongresuko kideak aberastu dira.
Bereziki Kongresua utzi eta gero.
Horietako askok finantza erakundeetan lan egin zuten.
Jakina, Rubin-ek eta Summers-ek bezala.
Robert Rubin, garai batean goi kargua zuen
"Citigroup" eta "Goldman Sachs"en aldi berean
Legearen aldaketa bat sustatu zuen,
banketxe komertzialei alor berriak lantzeko bidea emateko:
inbertsio bankuak eta aseguru produktu bitxiak, esaterako.
Horrek legeztatu zuen "Citicorp"
eta "Travelers Group" bat egitea.
70 bilion dolarretako operazioa,
munduko banketxerik handiena sortzeko.
Clinton-en gobernua utzi eta gero,
Rubin-ek "Citigroup"en lan egin zuen.
115 milion dolar baino gehiago irabazten zuen bertan.
Non egin zuen dirua Summers-ek?
Summers-ek ustezko aholkulari gisa egin zuen dirua.
Eta hitzaldiak emanez,
kasu batzuetan, itxura denez,
100.000 dolarretik gora kobratuz.
Summers-ek 5.2 milioi dolar gehiago irabazi zituen, ordu-estrak eginez,
babes-funtsa baten aholkulari gisa.
Non egin zuen lan Geithner-ek?
Geithner-ek porrot egin zuen
bere bizitzan egindako guztietan.
Ekonomia lur jota utzi zuten erakunde gehienak
bere aginte zuzenaren pean zeuden.
Nola lortu zuen Ekonomiako Ministroa izatea?
New York-eko "Federal Reserve Bank"eko zuzendari lana
erabat lur jota utzita.
Horrek ez du zentzurik.
Jakina, zentzu osoa du.
Hori ez da berria Washington-en.
Erantzun okerra, baina nahi duzun erantzuna
ematen dizun jendeak balio izugarria du.
Eta gehienetan gora egiten dute
hain zuzen zentzugabekeriak esateko
eta egiteko prest daudelako.
Horiexek dira liberalismo finantzarioak
aberastuko gintuela agindu zigun jendea.
Eta horiexek dira aberastu egin den jendea.
Ez zen harritzekoa aberatsak gehiago aberastu nahi izatea.
Baina orain modu berri eta lotsagabe bat asmatu zuten horretarako.
Ekonomiako Ministeriora kamioi handi batekin joan,
eta gure zergetako 700 bilioi dolar eramango zituzten kamioian.
Inork galderarik egin gabe.
Michael Moore dut hemen. Badakizu Michael Moore nor den, ezta?
Zinemagilea. Filmatzen ari zait.
- Emaztearekin ari naiz. - Oh, kaixo.
Zer moduz? Baron Hill, Indianakoa.
Zer moduz, jauna? Ondo.
- Michiganekoak gara, badakizu? - Bai.
Nola gertatu zen kolapso hori?
Ostiral batean etxera joan nintzen, ekonomiaren aldetik dena ondo zegoen.
Hegazkinak Indianan lurra hartu eta telefonoz deitu nuen
bulegokoekin hitz egiteko,
Bat-batean krisialdi hori genuen eskuartean,
eta astelehenean itzultzen naizenean bozkatu beharko nuen
finantza industria berpizteko multibilioi-dolarreko ordaintzea.
Esan ziguten berehala ekiten ez bagenion
ekonomiak kolapsatu egingo zuela, inolako zalantzarik gabe.
Krisialdi hori
irailean iragartzeak,
hauteskundeak baino aste batzuk lehenago,
oso susmagarria zela sentitu nuen.
Kongresua urdurien dagoen unea izaten da.
Eta nik pentsatu nuen: ''Egon pixka bat. Zer gertatzen ari da?
Hau ez da normala.''
Kongresuko agintariek
eta Bush-en Gobernuak
bilera pribatu sail bat egin zuten
Wall Streeteko titanekin,
zehazteko zenbat diru behar zen
inbertitzaileek egindako apustu okerrak estali ahal izateko.
Tratu bat egin zen Ekonomiako ministro Henry Paulson-ekin,
"Goldman Sachs" enpresako zuzendari-ohiarekin.
"Goldman" utzi eta Ekonomia Ministeriora joan zenean,
700 milioi dolar zituela jotzen zen.
Amerikako Estatu Batuen onena ikusi genuen nire ustez
Kongresuko presidentearen bulegoan gau horretan.
AEBetako onena?
Edo "Goldman Sachs"eko onena esan nahi zuen?
Ekonomiako ministerioa,
Wall Streeteko sukurtsala da praktikan.
Karguetako jende guztia "Goldman Sachs" enpresatik zetorren.
Aro modernoko "Goldman" gobernua esaten genion.
Horrela zen "Goldman"eko exekutibo-ohi asko gobernuan zirelako
Bush-eko Ekonomia ministerioan,
Clinton-en gobernuan egon ziren bezala.
Barrenetik lan egiten zuten presio handia eginez
finantzak liberalizatzeko
guk beraien soldatak ordaintzen genituen artean.
Ekonomiako ministro Paulson
ez zegoen "Goldman"en kasualitatez.
Berak eraman zuen "Goldman" etxebizitzetako deribatu bitxi haiek
erostera.
Beraz, arazo itzelak sortarazi zizkion "Goldman"i
Etxebizitzetako deribatu zoroek
"Goldman"en lehiakide asko errekara eraman zuten.
Eta "Goldam"eko mutilak gobernuan erabakiak hartzen
ziurtatu egingo zuten
Wall Streeteko tronua eskuratuko zutela
ekaitza pasa ondoren.
Beraz, Ekonomiako ministerioari aholkuak emateko
azkena Goldman izan beharko litzateke.
Beraz, Paulson, zer esanik ez,
"Goldman"eko zuzendari-ohiak, hara eraman zituen.
Eta zein aholku eman zuten?
Tira, zergadunak erabiltzea
"Goldman"
eta konfiantzako beste finantza erakunde batzuk salbatzeko.
Paulson ministroak proposamen sinple bat
aurkeztu dio Kongresuari.
Hori da dena: hiru orrialde.
Gutxi gorabehera bilioi bat dolar hitz bakoitzeko.
Eta oso sinplea da.
Paulson altxorraren giltza hartu du,
Hasteko, 700 bilioi dolar hartuko du maileguan
AEBetako herriaren izenean,
Beharbada geroago gehiago hartuko du. Eta lege guztiak deuseztatuko ditu.
Lege guztiak!
Tribunal batek ere ezin du begiratzerik. Oso proposamen benetan sinplea.
Benetako krisialdi egoeran gaude.
Depresio handia baino zerbait okerrago
bihurtu zitekeen.
Beldurra ikusi nuen. Gizon bat negarrez hasi zen.
Jendeak esaten digu kalamitate erraldoia izango dela
Eta ni hautagaia izango naiz bi hilabete barru.
Zortzi aste hauteskundeetarako,
Ez dut errore bat egin nahi. Zer egin behar da?
Jainkoak lagun gaitzala.
Onartzen ez badugu
okerrena etor daitekeen beldur naiz.
Kongresuko kide batzuei esan zieten
salbuespen-egoera izan zitekeela AEBetan, ezezkoa bozkatuez gero.
Eztarritik irensteko bultzaka ari zitzaizkigun.
Berehala bozkatzea nahi zuten.
inolako azterketa seriorik egin gabe.
- Agerraldirik gabe? - Agerraldirik gabe.
Ni ez nengoen...
Inguratu ninduten, kontatu zizkidaten gezurrekin,
Irakeko gerraren erabakiaren alde bozkatzeko,
eta ez nengoen prest horrelako beste baterako.
Ez naiz gertakarien zain geldituko, arriskua handitzen ari den bitartean.
Ez naiz geldirik egongo, arriskua gero eta hurbilago dugunean.
Beldurra erabili, eta nahi duzuna lortuko duzu.
Eta leiho honetan, hauteskundeetarako bi hilabete
falta zirenean, presio-eltze hori sortu zuten.
Jendeak uste du Ordezkarien Ganbarak
legedia hori onartu behar duela.
Presidente jauna, AEBetako herriari esan nahi diot
ez diezaiotela Kongresuari Wall Streetekin tratu hori egiten utzi.
Gaizkile horiek botere politiko gehiegi dute
Lurralde honetako erakunde legegile handienaren
ohiko prozesu legegilea aldarazi ahal dute
Negoziazioaren hitz guztiak aztertu
beharko lituzketen Batzorde guztiek etenda daude.
Eta horrek esan nahi du AEBetako herria ere etenda dagoela.
Konstituzioaren aurrean zin egin dugu
Errepublika babestu eta defendatuko dugula
kanpoko zein etxeko etsai guztien aurka.
Esaten dute 2000ko hondamendia gertatuko dela berriro.
Wall Streeteko finantzari aberatsei entzuten diegun
beldurraren politika bera besterik ez da.
Zergatik ez diogu eskatzen Wall Streeti garbitu ditzatela beraien nahasmendua?
Zergatik ez diegu laguntzen lur jota dauden AEBetako familiei?
Zergatik ez ditugu zor orokorrak murrizten, Wall Streeteko zorrak murriztu beharrean?
Hau zer da? AEBen Kongresua
ala "Goldman Sachs"en zuzendaritza taldea?
Bozkatu aurreko gauean,
AEBetako herritarrak inoiz ikusi gabeko kopuruan
milioika mezu bidali zituzten Kapitoliora
Kongresuak ezezko botoa emateko eskatzen.
Erreskateko paketea atzera bota dute gaur,
Diputatuen Ganbarak atzera bota du.
Balore-burtsa eraitsi da,
inoiz egun batean Dow indizeko
digitu bakarreko galera handienean.
Kontua hauxe da:
arrazoia nahikoa da erreskateak huts egitea
bost astetan kargu guztiak izendatzeko?
12 botok hil dute.
Baita diputatuei deitu eta ezetz esan zieten
AEBetako jende askoren ahotsek ere.
Orduan Kongresuak ezetz bozkatu zuen.
Gaur Kongresua hiritik irten da.
Kongresuak eta Wall Streetek gutxitan jasotako errieta izan zen,
inoiz jaso badute ere.
"Citibank"en memoak abisatuta zuen:
Baserritarrek inoiz beren eskubide demokratikoak
erabiltzea aukeratuez gero,
aberatsen lapurreta amaituko zen.
Orduan Paulson eta konpainia Kapitoliora itzuli ziren.
Eta, "Kontua, mesedez" esan dezakezun baino azkarrago
isilpeko hitzarmena egin zuten Demokraten laguntzarekin.
Kontu honek hauteskundeak ordezkatzen ditu.
Ondo egin behar dugu. Azkar egin behar dugu.
Bat nator ministroarekin.
Ez du ehunaka bilioi horien kosturik izango.
Gehiena berreskuratuko dugu, eta beharbada guztia ere bai.
Demokratak mezulari bilakatu ziren
Presidente errepublikanoaren
lege baterako.
Presidentea eta hautagaiek telefono deiak egin zituzten...
eta diputatuek ere... gutxienez Senatuan interesa
duten bi kide gutxienez,
eta hainbat kontu agindu zituzten.
Hurrengo egunetan, Kongresuak
aldaketa harrigarria egin zuen
eta banketxeei eman zizkien nahi zituzten 700 eta piko bilioi haiek.
Eta jendea... pikutara.
Bozketaren emaitza: Baiezko botoak: 263
Ezezko botoak: 171. Mozioa onartu da.
Kontu handiz prestatu zen gertatu zenean gertatzeko,
konprometitu zuen jendea konprometitzeko.
Mezua kontu handiz landu zen.
Kongresua nahi zuten lekuan zeukaten.
Ez duzu pentsatuko kasualitate hutsa izan zenik?
Ez.
Goreneko mailetan koordinatu beharreko
intelligentsiako operazioa bezalakoa izan zen.
Iruzur horrek erakusten du
indar batzuk
ez datozela demokraziarekin bat.
Ados. Kontrolean daudenak.
Egundokoak.
Lan ikusgarria burutu zuten. Oso ondo gauzatuta.
Uste duzu hemen gertatutakoari
estatu kolpea esatea gehiegizkoa denik?
Finantzazko estatu kolpea?
Ez, nire ustez horixe bera gertatu zen eta.
- Finantzazko estatu kolpea? - Bai.
Bat etor naiteke horrekin.
Bat etor naiteke horrekin hemen agintean
herria ez dagoelako.
agintean Wall Street dago .
Non dago gure dirua?
Ez dakit.
"Citigroup" 50 milioi dolar gastatuko ditu
luxuzko hegazkin batean.
Zuk ez dakizu? Baina zu zara
ardura hori... Hori argitzeko kargua eman zizuten.
"Goldman Sachs"k 6.8 bilioi dolar
gorde ditu gain-sarietarako.
Baina Ministerioak "ez galdetu, ez erantzun" politika jarraitu zuen
Ez zieten banketxeei galdetu
zer egin behar zuten diruarekin.
Eta galdetu ez zietenez, banketxeek ez dute esan beharrik.
"AlG"ren batzarrak Valley turismo-guneko igerilekuaren ondoan...
Ez dauka zentzurik.
Esan digutenez, 73 lagunek,
milioi 1 dolar gutxienez jaso zuen bakoitzak.
Zergatik Ekonomia Ministerioak
ez zien Banketxeei galdetu
gure diruarekin zer egiten zuten?
Galdera hori Paulson ministroari egin beharko diozu,
Zeren nik galdera hori egin nuen
Kongresuko Batzorde Begiraleko buru gisa. Eta gaur arte
ez dut erantzunik jaso. Agian zuk suerte hobea izango duzu.
Arratsaldeon. Hank Paulson-en bulegoa.
Bai, Michael Moore naiz.
Paulson jaunarekin hitz egin nahi nuke.
- Barkatu. Zure izena? - Michael Moore.
- Michael Moore? - Bai.
- Kaixo? Kaixo?
Gure diruarekin egiten dutena zoroena da.
Dirua itzularazi ahal banie...
Horren alde egongo nintzateke.
Dirua AEBetako herriari itzultzeko etorri gara.
Ulertzen dut, jauna, baina ezin zara sartu.
- Poltsa hartuko duzu? - Ez.
- Gora igotzeko? - Ezetz, bada.
Bete ezazu. Poltsa gehiago dauzkat.
10 bilioi ziur asko ez dira hemen sartuko.
Lagundu ahal didazu dirua hartzen?
Ezin dizut lagundu dirua hartzen.
Zer gerta liteke korrika sartuko banintz?
Beraz, beste banketxe batera joan nintzen.
Gure dirua itzultzea nahi dugu.
Banketxe guztietara joan nintzen.
- Tipo hori ikusi duzu? - Bai.
Ondo; atxiloketa herritarra egitera etorri gara.
Bota ezazue leihotatik behera.
Eta leku guztietan...
erantzun berbera jaso nuen.
Atxiloketa herritarra egitera etorri gara.
Hemengo zuzendaritzako talde osoa atxilotzera,
eta exekutiboak ere bai.
Zergatik ez duzu hitz egiten nire jefearekin?
- Horko hori da. - Non dago?
- Alkandora zuriduna? Gorbata urdina duena? - Bai.
- Horixe da. - Ileko sarrerak dituena?
Dirua beste konpainia batzuk erosteko erabiltzen ari dira.
Hau gure dirua da.
Oh, polizia kide bat.
Zuzendaria, Blankfein jauna atxilotu nahi dut,
atxiloketa herritar bat.
Baina zu hemen zaudenez, beharbada lagunduko didazu.
- Egin dezagun kanpoan. - Gure zerga diruetako 170 bilioi dolar.
- Ez duzu baimenik eraikinean sartzeko, jauna. - Baina atxiloketa bat egitera etorri naiz.
- Atxiloketa bat egitera etorri naiz. - Egin ezazu kanpoan, jauna.
Ezin dut kanpoan egin. Goian daude.
Nik egingo dut atxiloketa, jauna.
Zuk inor atxilotu ahal duzu?
Zuk atxilotu ahal baduzu, nik atxilotu ahal dut.
Jauna, irten eraikinetik, jauna.
Zein gehiagok irten behar du eraikinetik?
Kamara-gizona eta taldea Irten kanpora, jauna.
Ez dakite ingelesez. "Non?"
Tipo horiek lege pilo bat hautsi dituzte, badakizu?
Hau dirua da. Lapurreta, iruzurra.
Itzuli egingo dut dirua AEBetako Altxorrera,
auto blindatu honetan.
Segurua da. Fidatu ahal zarete.
Zantzu txiki horiek daude,
sinestezina
gerta zitekeela,
hau da, orokorrean
AEBetako jendea
haserretu zitekeela
aberatsekin.
Lotsagabeak! Lotsagabeak!
Herrialde honetan azken hamarkadetan
aberastutako jendeak ez zituen egiten
guztien gustuko gauzak.
Jokoan ari ziren,
guztiak kaltetu zituzten jokoetan.
Ekonomiak gaixotasunen bat harrapatu zuen.
Ez zen ohikoa estatubatuarrak aberatsen aurka egitea
muturraren aurrean jarri ziguten azenarioaren kontua,
gu ere haietako bat izatera iritsi ginatekeela,
Jendea hasi zen sinismena galtzen.
Eta horrek beldurra ematen zien aberatsei.
Urrutitik, zerbait hurbiltzen ari zela
entzun zutelako, eta ez zen beste Martini bat.
Herri madarikatua zen.
Prest gaude herrialde hau
norabide errotik berri batean eramateko.
Horixe ari da gertatzen AEBetan oraintxe bertan.
Gauzak aldatzen ari dira AEBetan.
Ene Jainkoa!
Wall Streetek ez zuen holakorik nahi.
Eta irabaziko balu?
Zer gertatuko litzaioke haien bizimoduari?
Beraz, beti egiten dutena egin zuten.
Hainbat eta diru gehiena eman zioten.
"Goldman Sachs" lehen zergadun pribatua bilakatu zen
ia milioi 1 zergetan.
Baina ez zeuden ziur zer egingo zuen.
Zer sentituko zuen,
beraiei eta beraien bizimoduari buruz?
Nire jarrera hauxe da: ekonomia beheko jendearentzat ona bada,
ona izango da guztientzat.
Obama senatariak aberastasuna banatuko duela dio.
Joe iturginak esan zion
asmo horrek sozialismoaren itxura duela.
AEBak maite ditut.
Demokraziak irautea nahi dut, eta ez gizarte sozialista bat.
Uste dut sozialismoa ezarriko duela, aukerarik izanez gero.
Ez naiz Obamaz inolaz ere fidatzen.
Duela lau hamarkada Europa utzi nuen
sozialismoak han aukerak hil dituelako.
''Norbaitek pastelaren zati bat utzi beharko du
beste batek gehiago hartu ahal izateko''
Nik nire pastela osorik nahi dut.
Barack Obama sozialista da, horren sinplea da.
Beldurrezko kanpainak ez zuen emaitza onik
Izan ere, Obamari sozialista esatean,
are gehiago igotzen zuen inkestetan.
Eta hitz hori hainbeste erabiliz,
haren esanahiaren jakin-mina sortu zen belaunaldi berri baten.
Esaterako, gutxik zekien
egon ere bazegoela sozialista bat AEBetako Senatuan.
Jakina, Vermont estatu "gay"ren ordezkaria zen.
Sozialista zarela diozu. Esadazu zer esan nahi duen.
Sozialista Demokrata naiz,
Horrek esan nahi du Gobernuaren zeregina
diru-sarrera ertaineko jendea eta langileria ordezkatzea dela,
eta ez aberatsak eta boteretsuak bakarrik.
Gauza bat egin dugu hemen:
diruzaletasuna gurtzen duen erlijiokoak egin gara.
Aldizkarien azaletan
bilioi dolar irabazi dituen jendea ipintzen dugu.
Poliziei, suhiltzaileei, irakasleei, erizainei... ez diegu kasurik egiten
jendearen bizitza hobetze aldera egunero lanean ari direnean.
Gure balioen sistema aldatu behar dugu.
Hara, ez du oso txarra ematen.
Esan nahi dut, saiatu beharreko zerbait dela ematen duela.
Hilabete batzuk barru,
Rasmussen inkestaren arabera
hautesle gazteen %37a bakarrik
nahiago zuen kapitalismoa sozialismoaren aldean.
Espero dut ekonomia izango dela...
11:00etan, gure proiekzioaren arabera, Barack Obama da
Amerikako Estatu Batuen Presidentea
Bi urte lehenago
norbaitek une hau iragarri izan balu,
zorotzat hartuko lukete.
Baina gauzak horren azkar aldatzen dira.
Une batean
agur esan zitzaion AEB zaharrei.
Herrialdea elektrifikatuta zegoen garaipenarekin.
Eta bat-batean jendea aurretik inoiz egin ez zukeen
gauzak egitera animatu zen.
Detroiteko sheriffa bezala.
Legea hausteko garaia zela erabaki zuen
jendea laguntzearren.
Ez zaizu bitxia egiten
gobernuaren erreskatea bilatzearena? Nire ustez ez zuten hori egin.
1-0-1 irratia.
Nire ustez merkatu librean igeri egiten duzu edo hondora joaten zara.
Hondora joaten ikusi nituen, eta umeak bezala negarrez
mundu guztiari laguntza eskatzen.
Gaur geldiarazi egingo ditut Wayne konderrian
hipoteka gauzatuz egindako salmenta guztiak
Ezin dut, kontzientzia garbiaz, inolaz ere utzi, familia gehiago
hipotekatutako salmentaz etxerik gabe gelditzen
Zer pentsatuko zuten banketxeek
euren interesak babesteko egindako legea
iraulia ikustean?
Zure ustez merkatu libreak kale egin dio Detroiti?
Bueno, nik uste dut merkatu libreak kale egin dio herrialdeari.
Badakizu, hau zoramena da.
Auzo batzuk erabat suntsituta daude
etxe gehiegiri hipoteka aplikatu zietelako.
Eta zeure buruari galdetzen diozu, hau al dira AEBak,
edo hirugarren munduko estatu bat?
Zehazki zer ari gara egiten hemen?
Gauzak txarto jartzen direnean, jendeak protestatu besterik ezin du egin,
eta gero iraultzak esaten diete.
Eta batzuetan iraultzak
ustekabeko lekuetan hasten dira.
Esnatu.
Kamioi baten atzeko aldean bizi ziren
banketxe batek 22 urtez bizi izan ziren etxea hipotekatu ondoren.
Miamiko Trody familiak, auzokideen laguntzarekin,
arazoei aurre egitea erabaki zuen.
Familia honen eta komunitate honen izenean,
etxe hau askatu egin dugu familia honentzako.
Moztu kartela. Ken ezazu.
- Aupa!
Nik komunitatea diodanean, zuek boterea esan.
- Komunitatea! - Boterea!
Luze gabe etxetik atera zituen
banketxeko gizona itzuli zen.
Ikusten duzue hau?
Aurreratu eta hartu irudi hau.
Baimenik gabe sartzen ari zarete.
Kanporatu egin genituen eta jendea berriro sartu da barrura.
Bai. Beraz, poliziaren laguntza behar dut.
Etxe guztiak hutsik daudenean
Gainerako etxeen balioa ere jaisten da.
Beraz, jende hori etxe horretan laguntzen badiezu
ez diezu beraiei bakarrik lagunduko...
Begira, egoera hauxe da: jende hori...
Banketxeak berriro sartzen uzten badie,
orduan banketxeak etxea beste bati saltzeko aukera galtzen du.
Banketxeak makina bat etxe ari dira saltzen oraintxe bertan.
Bueno, banketxeak jende guztiari uzten badio dohainik etxera bueltatzen...
Orduan jendeak non bizi izango du.
Ez zen ohikoa jendea borrokatzen ikustea
Beraz bederatzi polizia-auto agertu ziren deiari erantzuteko.
Auzoa kontutan hartuta,
erantzuteko denbora harrigarria izan zen.
- Zuk ez duzu horretan agintzen. - Ez dut horrelakorik esan.
Berak ez du isolatuta egon nahi. Ez zaude behartuta galderak erantzutera.
Ez diezu ezer esan behar, bale?
Baina Trody-tarrek eutsi zioten
Ez dugu nora joan.
- Hauxe zen gure aukera. - Kamioi baten barruan bizitzera behartu gintuzten.
Hauxe zen gure B plana. Ez daukagu C planik.
Gure amama da, eta ez dago ondo.
Bere etxean bizi izan da 22 urtez eta bota egingo duzue?
Nola sentitzen zara jendea beren etxetik botatzen
egun dontsu guztietan?
Hobe etxean geldituko bazina, horrelakoak egiten ibili barik.
Non dago Gobernuak banketxeari eman zion dirua?
Esan behar dizugu baimenik gabe sartzen ari zarela, hau gure etxea da-eta. .
¶ Zuhaitza bezala erroturik, zuhaitza bezala erroturik ¶
¶ Hemen gaude ¶
¶ Zutik gogor... ¶
Goazen.
- Ondo egin dugu. Ondo egin dugu. - Ados.
Polizia eta banketxeko gizona bota zituzten.
Ez dago herriaren boterea bezalako botererik
Eta herriaren boterea ez da gelditzen. Zer diogu?
Ez dago herriaren boterea bezalako botererik.
Eta herriaren boterea ez da gelditzen. Zer diogu?
Ez utzi zuen etxea.
Badakizu zergatik?
Enpresa horiek zuren hipoteka dutela esaten dutenean,
atzamarra hipoteka horretan jartzeko
abokatu bat ez badute, ez dago hipotekarik.
Eta ikusiko duzu ezin dutela agiria aurkitu Wall Streeten.
Beraz, AEBetako herriari, okupatu zuen etxeak.
Ez irten, Ohion eta Michiganen,
lndianan eta lllinoisen, eta gure jendea ganadua bezala
tratatzen ari diren beste leku horietan.
Eta Kongresu hau blokatuta dago.
Hara.
Ez da egunero ikusten Kongresuko kide bat
matxinadara dei egiten.
Chicagora itzulita,
"Republic Windows - Doors" enpresako langileak
ideia argia izan zuten.
Ondo pentsatuta, erabaki zuten,
ez zegoela ondo aurretik abisatu barik inor kaleratzea,
oporraldi eta indemnizazioen ordainketak ukatzea,
eta arreta medikuak kentzea.
Plan bat prestatu zuten:
"Bank of America" eta enpresako jabeei
AEBetan egun berria zela esango zieten.
Ez zirela eraikinetik irtengo
zor zitzaiena kobratu arte.
Bai, estilo zaharreko greba zen.
Beharbada enpresako kontu batzuk
txarto egin zirela ulertzen dugu.
Baina asmatuko duzue? Guk ez dugu enpresa kudeatzen.
Guk leihoak eta ateak egiten ditugu.
Zergatik zigortu behar gaituzte?
Langileak eta sindikatuko ordezkariek
prestatu egin ziren poliziaren erasorako.
Arriskatu egingo naiz.
Prest zaude atxilotua izateko?
Behar izanez gero prest nago atxilotua joateko
Atzotik gaude hemen, eta ez gara inora joango.
Konprometituta gaude honekin.
Luze gabe hedabideak agertu ziren.
Eta kontutan hartuta AEBetan erreskatearen inguruan zegoen giroa,
telebistako aurkezleek ere ez zuten banketxeen jokabidea begi onez ikusten
Chicagon, fabrika bateko langileek gainerakoek bezala ikusi zuten
finantza industriaren erreskatea zergadunen kontura egin zela.
Orain, kaleratutako langile horiek, "Bank of America"ri eskatzen diote
erreskatearen zati bat beraien egoera konpontzeko erabil dezatela.
Hala dio: ''Amerikako Lapurren Banketxea''
Begira, guk zergadunok "Bank of Amerika"
bezalako enpresen erreskatea eman behar badugu,
dirutza horiek AEBetako enpresa eta langileentzat
erabil dezakete gutxienez.
25 bilioi dolar "Bank of America"rentzat.
Nola egiten du lo jendeak gauean horrela jokatzen dutenean?
Ez dut ulertzen.
Zeren, zer zentzu dauka horiek erreskatatzea
lanposturik ez badago?
Grebak egunez-egun jarraitu zuen.
Artean polizia ez zen agertu.
Baina bai Chicagoko metaleko langile baten semea
Chicagoko gotzaina ere ba zen.
Jaun-andreak,
James Wilkowski gotzaina naiz.
Badakit erronka handi batean
ari zaretela
Gure gazteriari
irakasten diozue
bidezkoa dela
bidegabeari aurre egitea.
Chicagoko hego-ekialde urrunean hazi nintzen,
eta altzairugintzako lantegiak desagertu zirenean
gertatutakoa ikusi nuen.
Eta familietan izan zuen
eragina ikusi nuen.
Baina oraingoan
zuekin gaude.
Eta ez zaituztegu alboan utziko.
Aitaren, semearen eta Espiritu Santuaren
izenean. Amen.
Kristoren gorputza.
Hemen, Chicagon,
irabazitako onurak eta ordainsariak eskatzen ari diren
langileen egoerari buruz esan behar dut
arrazoi osoa dutela uste dudala.
Beraiei gertatzen ari zaienak islatu egiten du
ekonomian gertatzen ari dena
Esan du: ''Beraiei gertatzen ari zaienak islatu egiten du ekonomian...''
Esan du beraiei gertatzen ari zaienak islatu egiten duela
ekonomian gertatzen ari dena.
Obamaren prentsa-aurrekoa ikusten nengoen gaur goizean.
Ohetik altxatu eta erabaki dut
jendeari jaten eman behar niola.
Beraz jateko batzuk ekarri ditut.
- Sandwich batzuk ekarri ditut. - Oh, primeran.
Izan ere, Chicagoko jende asko elkartu zen langileekin.
Langileak nazioaren sinbolo bihurtu dira
estatu osoan zehar kaleratutako milaka langileentzat.
Itxialdiak politikarien arreta lortu du.
Horien ustez Gobernuen laguntza jasotzen duen Wall Streeten
eta hutsa jasotzen duten kalekoen arteko desoreka erakusten du.
Galdera egiten hasi zen:
Wall Streeten aurkako langileen matxinadaren hasiera da hau?
Herri batua.
Inoiz ez zanpatua!
Erreskatatu langileak, ez banketxeak. Erreskatatu langileak, ez banketxeak.
Finantza babeseko aginduak eta janaria tonaka iristen hasi ziren.
Hasieran imajinatu genuenetik harantz doa hau.
Eta orain amets egiten hasi gara.
Behin hitz egiten hasi ginen... Tira, nola ikusten dugu
lantegia kooperatiba gisa guk geuk eramatea?
Ez daukagu dirurik. Ez gara kapitalistak.
Holako eztabaidak egiten ditugu
eta langileak hausnartzen ari dira, ez da erraza
badakizu, zure bizitza osoan esan dizute
gauzak beste batzuek esan bezalakoak direla ,
beste modu batera egin dezakedala pentsatu ahal izatea
kontu serioa da.
Estatuko albistegi guztietan gaude. Denak daude zuei begira
guztion inspirazioa zaretelako. Ni ere oso harro nago...
Itxialdian sei egun egin ondoren
"Bank of America"k nahikoa zela erabaki zuen.
Hobe da orain langile horiei ordaintzea
eta beraien iraultza txikia desagertuko dela itxarotea.
Banketxeak eta enpresak langileen eskakizun guztiak onartu zituzten.
Lortu dugu! Lortu dugu!
Langile bakoitzeko bataz besteko indemnizazioa
6.000 dolar ingurukoa izango da.
Baina kontua dirua baino gehiago da.
Kontua da zer lor daitekeen
langileak antolatu eta justizia eskatuz altxatzen direnean.
Borrokokatzea... borrokatu borrokatu borrokatu
gauzarik oinarrizkoena lortzeko
jendeak berezkotzat jo beharko lukeena
eta legearen arabera beraiena dena lortzeko.
Horren gogor borrokatzen dugu bizitzaren gauzarik oinarrizkoengatik.
Oso ondo ezagutzen dugu borroka hori Flinten (Michigan)
Hementxe nire osaba eta bere lankideek
behera bota zituzten beraien bizitzak menpean zeuzkaten
enpresen interes gotorrak.
1936ko Gabon-zaharraren bezpera zen
Ehunaka gizon eta emakumek Flinteko "General Motors" lantegiak
okupatu zituzten 44 egunetan
Industriako enpresa bat garaitu zuen lehen sindikatua izan zen.
Eta haien jarduerak
klase ertaina ekarri zuen.
Baina garai hartako Flinteko grebara itzulita,
polizia eta enpresako matoiak ez zeuden geldirik egoteko prest.
Bataila odoltsu baten ostean, Michigan-eko Gobernadoreak,
Franklin Roosevelt AEBetako presidentearen babesarekin,
Guardia Nazionala bidali zuen.
Baina soldaduen fusilek ez zuten langileen kontra jo.
Poliziei eta saldutako morroiei
begira apuntatu zieten,
langileak bakean uzteko abisatzen.
Roosevelt jaunak uste baitzuen itxialdiko gizonek
beraien kexak bideratzeko eskubidea zutela.
Zazpi urte beranduago, Roosevelt presidentea gaixorik zegoen
Ezin izan zuen urteko Estatuaren Egoerako mezua Kapitoliotik eman.
Jaun-andreak,
Amerikako Estatu Batuetako presidentea.
Nire ohitura izan da urteko mezu hauek neuk ematea.
Beraz, Etxe-Zuritik irratiz eman zuen
Amaitu zuenean, albistegietako kamerei eskatu zien
bere gelara joateko, estatubatuarrek hitzaldiaren zati zehatz bat
ikustea nahi zuelako.
AEBetako presidenteak urrats erradikal bat eman zuen:
Konstituzioan bigarren Eskubideen Karta
ezartzea proposatu zuen.
Gaur egun, egi ekonomiko batzuk
begi-bistakotzat jotzen dira.
Bigarren Eskubideen Karta bat
segurtasun eta oparotasun oinarri berri batean
ezar daiteke guztientzat,
edozein egoera, arraza edo erlijio dutelarik.
Horien artean:
lanbide onuragarri eta ordaindua izateko eskubidea;
janari, arropa eta aisialdi egokiak
eskuratzeko lain irabazteko eskubidea;
Baserritar guztiek
bere produktuak sortzeko, eta horiek
berari eta familia osoari bizimodu duina
emango dion prezioan saltzeko eskubidea;
Enpresari handi eta txiki guztien
askatasun giro batean jarduteko eskubidea,
etxekoen zein kanpokoen monopolioen
lehiakortasun bidegabe eta menpekotasunik gabe;
Familia guztiek etxebizitza duina izateko eskubidea;
Arreta mediko egokia jasotzeko eta
osasuna izan eta bizitzeko aukeraren eskubidea ;
Zahartzaro, gaixotasun,
ezbehar eta langabeziaren
beldur ekonomikoetatik
babestuta bizitzeko eskubidea;
Hezkuntza ona jasotzeko eskubidea.
Eskubide hauek guztiek segurtasuna esan nahi dute.
Eta gerra hau irabazi ondoren,
aurrera jotzeko prestatu behar gara
eskubide horiek giza zoriontasun eta ongizatearen
helburu berriak erdiesteko.
Hemen etxean segurtasunik ez badago,
ezinezkoa baita munduan bake iraunkortasunik izatea.
Roosevelt urte bat eta gutxira hil zen.
Ez zen bizi gerraren amaiera ikusteko.
Eskubideen Karta berria ere ez zen gauzatuko.
Luzaroago bizi eta arrakasta izanez gero ,
estatubatuar guztiek, edozein arrazkoak izanik ere,
hainbat eskubide izango lituzkete: lanpostu egokia...
soldata onargarria...
arreta mediko osoa...
hezkuntza ona...
etxebizitza eskuragarria...
oporraldiak ordainduta...
eta pentsio egokia.
Ez zen horrelako ezer gertatuko.
Estatubatuar batek ez du eskubide horietako bat ere bermatuta..
Baina Europa eta Japoniako herritarrek
eskubide horiek guztiak jaso zituzten.
Nola gertatu zen?
Gerraren ostean, Roosevelten gobernuko jendea
Europa berreraikitzen laguntzera joan zen.
Garai honetan konstituzio berriak idatzi ziren
Garaitutako Alemania, Italia eta Japoniako herrientzat.
Italiako konstituzioak
eskubide berdintasuna bermatzen zien emakume guztiei.
Eta hori 1947. urtean zen.
Alemaniako konstituzioak esan zuen estatuak
guztion ongizaterako
jabetza eta produkzio bitartekoak bere esku hartzeko eskubidea zuela
Hona hemen zer idatzi genuen japoniarrentzat:
Langile guztiek daukate sindikatuan antolatzeko eskubidea.
Eta askatasun akademikoa bermatuta dago
Hurrengo 65 urteetan
ez ginen izango
Rooseveltek nahi zuen herria.
Aldiz, hauxe bilakatu ginen...
Gogoratzen dut, Katrina uholdeak gertatu zirenean,
pentsatu nuela: ''Zergatik beti pobreek sufritu
behar dituzte miseria guztiak?
Zergatik ez dago inoiz Bernie Madoff teilatuaren gainean
laguntza eskatzen?
Edo Citibank-eko buruak
edo "Goldman Sachs"eko funtsen tipoak?
Edo "AlG"ko zuzendariak?''
Tipo horiei ez zaie holakorik gertatzen, ezta?
Beti tokatzen zaie tartaren zatirik jaso ez zutenei,
beste haiek tarta osoa hartu
eta ezer gabe utzi zituztelako,
hil zitezen utzi zituztelako.
Ez dut holako herrialde batean bizi nahi
Eta alde egingo dut.
Munduko herrialderik aberatsenean bizi gara.
Guztiok merezi dugu lanpostu duin bat,
osasun arreta, hezkuntza ona,
etxe bat bizitzeko.
FDR-ren ametsa merezi dugu.
Eta krimen bat da ez edukitzea
Eta ez dugu inoiz izango,
gehiengoaren kontura
gutxi batzuk aberasten dituen sistema daukagun bitartean.
Kapitalismoa zitala da.
Eta ez dago gaizkia arautzerik.
deuseztatu egin behar da, eta jende guztiarentzat ona den
zerbait ipini haren ordez.
Eta horri demokrazia deritzo.
Eraikin honetan delituak egin dira
Atxiloketa herritarra egitera etorri naiz.
Mesedez, jaitsi eta irten eraikinetik
Ez izan beldurrik.
Espetxea oso leku polita da.
Badakizue, Nik ezin dut hau gauzatu
film hau ikusten ari zaretenak
nirekin biltzen ez bazarete.
Hala espero dut.
Eta, mesedez, azkar ibili.
¶ Zutik, langileak, atera lozorrotik ¶
¶ Zutik, gogoaren presoak, hori da ¶
"Benetan uste dut, banketxeak armadak baino arriskutsuagoak direla" - Thomas Jefferson, 1816 - ::: ¶ Matxinadaren hotsak dabiltza-eta ¶
"Benetan uste dut, banketxeak armadak baino arriskutsuagoak direla" - Thomas Jefferson, 1816 - ::: ¶ Gorroto, gutizia, beldurreko kateak ¶
¶ Kanpora guztiak, sineskeria guztiekin batera ¶
Zuen nagusiarentzat zenbat balio duzun ikusteko bisitatu www.deadpeasants.biz ::: ¶ Zutik, zutik, masa otzanak ¶
Zuen nagusiarentzat zenbat balio duzun ikusteko bisitatu www.deadpeasants.biz ::: ¶ Ohitura zaharrak aldatuko ditugu ¶
¶ Hautsen gainetik, saria eskuratzeko ¶
Mesedez, "Zentaboak pilotuentzat" erruz eman. Hurrengo hegalaldian begiratu itsulapikoak non dauden ::: ¶ Tira, burkideak, bildu gaitezen ¶
Mesedez, "Zentaboak pilotuentzat" erruz eman. Hurrengo hegalaldian begiratu itsulapikoak non dauden ::: ¶ Ekin azken borrokari ¶
¶ Internazionalak ¶
"Jabetzaren monopolioa edo esku gutxi batzuetan izatea gizateriaren maldizioa da" - John Adams, 1765 - ::: ¶ Gizateria osoa batzen gaitu ¶
"Jabetzaren monopolioa edo esku gutxi batzuetan izatea gizateriaren maldizioa da" - John Adams, 1765 - ::: ¶ Goazen, burkideak ¶
¶ Bildu gaitezen ¶
¶ Eta ekin azken borrokari ¶
¶ Internazionala ¶
¶ Gizateria osoa batzen gaitu ¶
¶ Atzerakoien iruzur gehiagorik ez ¶
¶ Tiranoen aurka bakarrik egingo dugu gerra ¶
AEBetan hipoteka bat gauzatzen da 7.5 segundoko ::: ¶ Soldaduek ere grebara joko dute ¶
¶ Aginteak hautsi eta ez dute gehiago borrokatuko ¶
¶ Eta kanibal horiek segitu nahi badute ¶
¶ beraien harrokeriarako gu sakrifikatzea ¶
"Inork ez du bizitzeko behar duena baino jabetza gehiago izan behar gainerakoa, zuzenbidez, estatuarena da" -Benjamin Franklin- ::: ¶ Bakoitzak bere eginkizuna bete behar du sutegian ¶
"Inork ez du bizitzeko behar duena baino jabetza gehiago izan behar gainerakoa, zuzenbidez, estatuarena da" -Benjamin Franklin- ::: ¶ Eta grebara joko dugu burdina bero dagoen bitartean ¶
¶ Tira, burkideak, bil gaitezen ¶
¶ Eta ekin azken borrokari ¶
"Hipotekak egikaritzeko enpresa, Flintetik joan egin zen. Atzean posta-kutxa bat eta langabetu gehiago bakarrik utzi zituen. ::: ¶ Internazionalak ¶
"Hipotekak egikaritzeko enpresa, Flintetik joan egin zen. Atzean posta-kutxa bat eta langabetu gehiago bakarrik utzi zituen. ::: ¶ Gizateriaren eder guztia biltzen du ¶
¶ Tira, burkideak, bil gaitezen ¶
Wal-Martek ez du baserritar hildakoaren aseguru poliza gehiago egiten langileen izenean Baina oraindik "bazkide" esaten die. ::: ¶ Eta ekin azken borrokari ¶
Wal-Martek ez du baserritar hildakoaren aseguru poliza gehiago egiten langileen izenean Baina oraindik "bazkide" esaten die. ::: ¶ Internazionalak¶
¶ Gizateria madarikatu osoa biltzen du. ¶
Beren etxea berreskuratu eta zortzi hilabetetara, banketxeak amore eman zuen. Miamiko Trody familiak bere etxean bizi dira orain.
¶ Jesu Kristo lurrean zehar¶
¶ bidaiatu zuen gizon bat izan zen ¶
"Klase-arteko gerrilla da, nire klasea irabazten ari da, eta besteek ez lukete irabazi behar". - Warren Buffett, munduko pertsonarik aberatsena, 2007 - ::: ¶ Arotz trebe eta ausarta ¶
"Klase-arteko gerrilla da, nire klasea irabazten ari da, eta besteek ez lukete irabazi behar". - Warren Buffett, munduko pertsonarik aberatsena, 2007 - ::: ¶ Eta aberatsei esan zien: ¶
¶ Eman zuen ondasunak pobreei ¶
¶ Eta hilobian sartu zuten Jesu Kristo ¶
¶ Gaixoengana joan zen ¶
¶ Pobreengana joan zen ¶
¶ Gosetuengana joan zen ¶
¶ Elbarriengana ¶
¶ Eta esan zuen otzanek ¶
¶ Mundu osoa heredatuko zutela ¶
¶ Eta hilobian sartu zuten Jesu Kristo ¶
¶ Egun batean Jesu Kristo ¶
¶ Aberats baten etxe aurrean gelditu zen ¶
¶ Zer egin behar dut salbatzeko? ¶
¶ Hartu zure ondasun guztiak ¶
¶ Eta eman pobreei ¶
¶ Eta hilobian sartu zuten Jesu Kristo ¶
¶ Pobreen maitasuna ¶
¶ Gorroto bilakatzen den egunean ¶
¶ Langileen pazientzia ¶
¶ amaitzen denean ¶
¶ Hobe lukete aberatsek ¶
¶ Inoiz jaio izan ez izatea ¶
¶ Beraz, hilobian sartu zuten Jesu Kristo ¶
¶ Jesus herrira etorri zenean ¶
¶ Langile guztiak inguratu ziren ¶
¶ Hark esandakoa sinistu zuten ¶
¶ Baina bankariek eta sermolariek ¶
¶ gurutzean iltzatu zuten ¶
¶ Eta hilobian sartu zuten Jesu Kristo ¶
¶ Jendeak arnasari eutsi zion ¶
¶ Hil zutela jakin zuenean¶
¶ Zergatik galdetzen zuten denek ¶
¶ Lurjabeak eta soldaduek ¶
¶ alokatutako legegizonek ¶
¶ Iltzatu zuten Jesu Kristo zeruan ¶
¶ Guk Jesu Kristo ¶
¶ hilobian sartuko genuke, Jauna ¶
¶ Guk Jesu Kristo hilobian sartuko genuke ¶
¶ Kristok gaur ¶
¶ Galilean bezala predikatuko balu ¶
¶ Hilobian sartuko zurten Jesu Kristo ¶